Nowelizacja Kodeksu cywilnego – czy ostatnią wolę będzie można nagrać telefonem?
Na stronie Rządowego Centrum Legislacji udostępniono projekt zakładający szerokie zmiany w obszarze testamentów[1]. Na szczególną uwagę zasługuje propozycja wprowadzenia testamentu audiowizualnego, czyli nowego rodzaju testamentu ustnego.
Na czym polega testament audiowizualny?
Zgodnie z proponowanymi zmianami, ma on polegać na tym, że spadkodawca wygłasza ustne oświadczenie, obejmujące również podanie miejsca, daty oraz okoliczności sporządzenia testamentu. To z kolei jest utrwalane za pomocą urządzenia rejestrującego obraz i dźwięk, na trwałym nośniku informacji, umożliwiającym ich odtworzenie np. na smartfonie.
Okoliczności sporządzania testamentu audiowizualnego są kluczowe pod kątem stwierdzenia jego ważności. Podobnie jak „zwykły” testament ustny, może on być sporządzony, gdy z powodu szczególnych i nagłych okoliczności istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy, a zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo trudne.
Treść testamentu audiowizualnego, zachowaną na odpowiednim nośniku informacji (np. karta pamięci ze smartfona), trzeba przekazać do sądu spadku - nie później niż w terminie miesiąca od dnia jego sporządzenia. A w przypadku śmierci spadkodawcy - nie później niż w terminie 3 miesięcy od tej chwili. Sąd następnie dokonuje oględzin nośnika oraz sporządza protokół zawierający treść oświadczenia.
Proponowaną zmianę oceniamy pozytywnie. W obecnych czasach niemal każdy posiada smartfon, poza tym nie zawsze istnieje możliwość sporządzenia testamentu ustnego w obecności trzech świadków.
Można się spodziewać, że w dobie deepfake, sądy będą mogły spotkać się z podrobionymi testamentami audiowizualnymi. Praktyka z pewnością pokaże, w jaki sposób będą przeprowadzane weryfikacje autentyczności takiego oświadczenia.
Pozostałe zmiany
Poza testamentem audiowizualnym nowelizacja ma wprowadzić:
- szczegółową regulację testamentu wojskowego, który obecnie jest przepisem martwym,
- zawężenie przesłanek sporządzenia testamentu[2],
- ograniczenie kręgu osób stwierdzających treść testamentu ustnego (np. osoba uprawniona do reprezentacji osoby prawnej, dla której w testamencie została przewidziana jakakolwiek korzyść),
- skrócenie terminu do stwierdzenia treści testamentu ustnego przed sądem,
- zlikwidowanie testamentu podróżnego,
- poszerzenie kręgu osób, które nie mogą być świadkami testamentu.
Do testamentów sporządzonych przed wejściem ustawy w życie, zastosowanie będą miały dotychczasowe przepisy.
Projekt jest obecnie na etapie opiniowania, więc jego założenia mogą jeszcze ulec zmianie.
Jeśli mają Państwo pytania do tego tematu – zachęcamy do kontaktu.
[1] Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego
https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12385851/katalog/13062407#13062407
[2] W obecnym stanie prawnym, do sporządzenia testamentu ustnego wystarcza albo istnienie obawy rychłej śmierci, albo brak możliwości lub bardzo duże utrudnienia w zachowaniu zwykłej formy (wskutek szczególnych okoliczności). Zgodnie z proponowanymi zmianami, żeby sporządzić testament ustny, obie przesłanki będą musiały zaistnieć jednocześnie (obawa rychłej śmierci oraz niemożliwość lub znaczne utrudnienie sporządzenia zwykłego testamentu).
