Nowe uprawnienia IJHARS – najważniejsze zmiany dla branży spożywczej
16 września 2026 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Zmiany rozszerzają kompetencje Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS) i wprowadzają nowe instrumenty nadzoru nad rynkiem. W dalszej części wyjaśniamy, co nowe przepisy oznaczają dla przedsiębiorców z branży spożywczej.
Jak zmieniła się definicja zafałszowanego artykułu rolno-spożywczego?
Nowelizacja uzupełnia i doprecyzowuje definicję zafałszowanego artykułu rolno-spożywczego.
Definicja obejmuje obecnie wprost produkt bez oznakowania wymaganego przepisami dotyczącymi jakości handlowej. Zgodnie z uzasadnieniem chodzi w szczególności o produkty, w których oznakowaniu nie podano żadnych wymaganych informacji, np. dotyczących nazwy, składu lub producenta.
Dotychczasowe brzmienie definicji nie pozwalało na zastosowanie surowszej sankcji przewidzianej dla artykułów zafałszowanych wobec producentów wprowadzających do obrotu produkty bez wymaganych informacji.
Zmieniła się również konstrukcja pozostałych przesłanek uznania produktu za zafałszowany. W szczególności:
- katalog niezgodnych z prawdą danych podawanych w oznakowaniu rozszerzono o informacje dotyczące odmiany i typu handlowego produktu;
- niezgodność składu produktu z przepisami stanowi obecnie samodzielną podstawę uznania produktu za zafałszowany;
- wymóg wykazania istotnego naruszenia interesów konsumentów finalnych odnosi się obecnie wyłącznie do zmian powodujących ukrycie rzeczywistego składu lub innych właściwości produktu. W takim przypadku organ musi wykazać zarówno skutek w postaci ukrycia rzeczywistego składu lub właściwości produktu, jak i istotne naruszenie interesów konsumentów finalnych.
Nowe przestępstwo związane z zafałszowanymi produktami
Nowelizacja wprowadza odpowiedzialność karną za wprowadzanie do obrotu zafałszowanych artykułów rolno-spożywczych w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Za taki czyn grozi:
- grzywna,
- kara ograniczenia wolności,
- kara pozbawienia wolności do roku.
Jeżeli przedmiotem czynu są zafałszowane artykuły rolno-spożywcze znacznej wartości, sprawca podlega karze pozbawienia wolności do 3 lat.
Do odpowiedzialności karnej nie wystarczy więc samo stwierdzenie, że produkt jest zafałszowany. Konieczne jest również ustalenie, że sprawca wprowadzał go do obrotu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.
Nowe przestępstwo należy odróżnić od administracyjnego naruszenia polegającego na wprowadzeniu do obrotu zafałszowanego artykułu rolno-spożywczego, za które ustawa przewiduje karę pieniężną.
Nowelizacja zapobiega jednocześnie równoczesnemu ponoszeniu przez tę samą osobę fizyczną odpowiedzialności administracyjnej i karnej za ten sam czyn. Wszczęcie postępowania karnego wyłącza wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie kary pieniężnej, a postępowanie już wszczęte podlega zawieszeniu. Po prawomocnym skazaniu kara administracyjna za ten sam czyn nie jest wymierzana, a wydana już decyzja podlega uchyleniu.
Czy IJHARS może kontrolować opisy produktów, reklamy i sklepy internetowe?
IJHARS może obecnie nadzorować również informacje dotyczące jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych przekazywane w sposób inny niż w oznakowaniu produktu, np. w folderach reklamowych, ulotkach czy na stronach sklepów internetowych. W tym celu nowelizacja wprowadza odrębne postępowanie wyjaśniające. Jak wskazano w uzasadnieniu, specyfika tego rodzaju nadzoru nie pozwala na zastosowanie wprost przepisów dotyczących kontroli.
Odpowiednikiem klasycznej kontroli będzie zatem postępowanie wyjaśniające prowadzone przez IJHARS.
Postępowanie będzie wszczynane z urzędu przez wojewódzkiego inspektora, jeżeli powstanie uzasadnione podejrzenie naruszenia przepisów określających zakres lub sposób udostępniania informacji o jakości handlowej produktów. Co istotne, może ono zostać wszczęte bez wcześniejszego przeprowadzenia klasycznej kontroli przedsiębiorcy. Jego celem będzie ustalenie, czy doszło do naruszenia, oraz wskazanie podmiotu odpowiedzialnego. Postępowanie powinno trwać nie dłużej niż 30 dni od dnia jego wszczęcia.
W jego toku podmiot potencjalnie odpowiedzialny za naruszenie może zostać wezwany do złożenia wyjaśnień, przedstawienia dokumentów lub udostępnienia informacji istotnych dla oceny sprawy. Jak wskazano w uzasadnieniu, taki tryb ma być mniej uciążliwy niż klasyczna kontrola, a jednocześnie umożliwiać IJHARS szybkie reagowanie na informacje przekazywane konsumentom niezgodnie z przepisami.
Jeżeli w postępowaniu zostanie stwierdzone naruszenie, wojewódzki inspektor nakaże, w drodze decyzji, zaniechanie naruszenia przez zmianę treści udostępnianych informacji albo opublikowanie sprostowania w określony sposób i w określonym terminie.
Dla przedsiębiorców oznacza to, że weryfikacja zgodności informacji o produkcie nie powinna ograniczać się do jego etykiety. Powinna obejmować także treści prezentowane konsumentom w sklepach internetowych, folderach reklamowych i ulotkach.
Identyfikacja sprzedawców działających w internecie
Nowe przepisy umożliwiają IJHARS pozyskanie danych pozwalających zidentyfikować podmioty wprowadzające do obrotu artykuły rolno-spożywcze za pośrednictwem stron internetowych.
W toku postępowania wyjaśniającego wojewódzki inspektor może zażądać od podmiotu przetwarzającego dane sprzedawcy informacji umożliwiających jego identyfikację, w tym imienia i nazwiska oraz adresu albo nazwy i siedziby. Informacje te powinny zostać przekazane pisemnie, nieodpłatnie i w terminie wyznaczonym przez organ.
Analogiczne uprawnienie przewidziano na potrzeby klasycznej kontroli. Główny Inspektor, wojewódzcy inspektorzy oraz upoważnieni pracownicy IJHARS mogą żądać danych pozwalających zidentyfikować producenta lub handlowca oferującego artykuły rolno-spożywcze za pośrednictwem internetu, jeżeli jest to niezbędne do przeprowadzenia kontroli.
Regulacja ma umożliwić identyfikację m.in. sprzedawców występujących na portalach pod pseudonimami, bez ujawnienia danych pozwalających na podjęcie wobec nich czynności przez IJHARS.
Szerszy dostęp IJHARS do dokumentów i danych elektronicznych
Nowelizacja rozszerza zakres dokumentów i danych, których udostępnienia może żądać IJHARS w toku kontroli. Dotychczas przepis odnosił się przede wszystkim do okazywania dokumentów i sporządzania ich kopii, odpisów, notatek oraz wydruków. Obecnie uprawnienie Inspekcji obejmuje równie:
- korespondencję przesyłaną pocztą elektroniczną,
- informatyczne nośniki danych,
- inne urządzenia zawierające dane informatyczne,
- systemy teleinformatyczne.
IJHARS może także żądać zapewnienia dostępu do systemów teleinformatycznych należących do innego podmiotu, jeżeli kontrolowana jednostka ma do nich dostęp i zawierają one jej dane objęte przedmiotem kontroli. Zakres żądania musi pozostawać związany z przedmiotem prowadzonej kontroli.
Szersze kontrole żywności importowanej
Nowe przepisy wzmacniają również nadzór nad artykułami rolno-spożywczymi przywożonymi z państw spoza Unii Europejskiej (z wyłączeniem państw EFTA będących stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym).
IJHARS może obecnie objąć kontrolą także produkty niewymienione w wykazie artykułów podlegających kontroli granicznej oraz produkty przywożone w ilościach mniejszych niż określone minimalne ilości. Kontrola może zostać przeprowadzona z urzędu albo na wniosek organu celnego, jeżeli istnieje uzasadnione podejrzenie, że produkt nie spełnia wymagań jakości handlowej. Takie kontrole mają mieć charakter wyjątkowy.
Kto ponosi koszty kontroli granicznej żywności?
Zmieniły się również zasady odpłatności. Importer ponosi koszty przeprowadzenia kontroli granicznej niezależnie od tego, czy w jej toku stwierdzono nieprawidłowości.
Jeżeli produkt nie spełnia wymagań jakości handlowej, IJHARS nakazuje poddanie go określonym zabiegom mającym doprowadzić produkt do zgodności. Dopiero gdy przeprowadzenie takich zabiegów nie jest możliwe, organ zakazuje wprowadzenia produktu do obrotu. Rozwiązanie to ma umożliwiać usunięcie nieprawidłowości, takich jak drobne błędy w oznakowaniu, bez konieczności wydawania od razu zakazu wprowadzenia produktu do obrotu.
Pozostałe zmiany, współpraca organów i nowe sankcje
W związku z wprowadzeniem nowych obowiązków i uprawnień IJHARS nowelizacja rozszerza również katalog naruszeń zagrożonych karami pieniężnymi. Sankcje przewidziano m.in. za:
- nieprzekazanie danych umożliwiających identyfikację podmiotów działających w internecie,
- niezłożenie wymaganych wyjaśnień,
- nieprzedstawienie dokumentów lub nieudostępnienie informacji w postępowaniu wyjaśniającym,
- niewykonanie decyzji nakazującej zmianę informacji lub opublikowanie sprostowania,
- określone nieprawidłowości dotyczące faktur i dokumentów towarzyszących.
Nowelizacja tworzy ponadto podstawę współpracy IJHARS z prokuraturą, Policją, Krajową Administracją Skarbową oraz Strażą Graniczną w zakresie zadań dotyczących oszustw żywnościowych. Zasady tej współpracy mają określać odrębne porozumienia zawierane przez Głównego Inspektora z właściwymi organami.
Ustawa przewiduje również przekazywanie Głównemu Inspektorowi przez prokuratora określonych informacji o postępowaniach przygotowawczych dotyczących nowego przestępstwa oraz rozszerza możliwość korzystania przez IJHARS z informacji zgromadzonych w aktach podatkowych. Zgodnie z uzasadnieniem, dostęp do danych podatkowych ma pomóc zwłaszcza w przypadku transgranicznych oszustw żywnościowych, ponieważ umożliwi prześledzenie łańcucha dostaw i ustalenie zakresu odpowiedzialności.
Wprowadzono także zmiany dotyczące raportowania danych rynkowych, w tym administracyjne kary pieniężne za nieprzekazanie danych, ich nieterminowe przekazanie albo przekazanie informacji nieprawdziwych lub niekompletnych. Rozszerzono również zadania edukacyjne i informacyjne IJHARS.
Nowelizacja obejmuje ponadto regulacje sektorowe dotyczące oliwy z oliwek, jaj, owoców, warzyw i bananów, a także zmiany w zasadach korzystania ze znaku jakości „Poznaj Dobrą Żywność” oraz funkcjonowania organizacji producentów owoców i warzyw.
Kto powinien zwrócić uwagę na zmiany i kiedy warto rozpocząć przygotowania od nich?
Nowe regulacje mają znaczenie nie tylko dla producentów żywności. Powinni je uwzględnić również importerzy, dystrybutorzy, sieci handlowe, sklepy internetowe i platformy sprzedażowe, a także podmioty odpowiedzialne za oznakowanie, sprzedaż i komunikację dotyczącą artykułów rolno-spożywczych.
Zmiany obejmują wiele obszarów działalności, dlatego w pierwszej kolejności warto ustalić, które z nowych regulacji dotyczą danego podmiotu i w jaki sposób mogą wpłynąć na jego działalność. W zależności od jej profilu weryfikacji mogą wymagać w szczególności etykiety i opisy produktów, treści publikowane online, zasady importu, regulacje dotyczące poszczególnych kategorii produktów oraz procedury obowiązujące podczas kontroli i postępowań wyjaśniających.
Oferujemy wsparcie w ocenie wpływu nowych przepisów na działalność – jeśli potrzebują Państwo takiej pomocy, zachęcamy do kontaktu.
