TBER – nowe zasady udzielania pomocy publicznej w transporcie
30 marca 2026 r. wszyscy zaangażowani w działalność transportową dostali szansę, żeby wyruszyć w podróż całkowicie nowym szlakiem. Właśnie tego dnia weszły w życie nowe przepisy pozwalające na udzielanie pomocy publicznej przedsiębiorstwom działającym w sektorze transportu. Chodzi o tzw. TBER – Transport Block Exemption Regulation, czyli rozporządzenie o wyłączeniach blokowych w transporcie[i]. Czym ono jest, kogo i kiedy powinno zainteresować oraz jakie szanse niesie? Wyjaśniamy.
Odjazd, mechaniku! Ale czym jedziemy?
TBER to unijne rozporządzenie dotyczące pomocy publicznej, czyli wszelkich przejawów wpierania przedsiębiorstw przez państwo. W Unii Europejskiej obowiązuje zasada, że udzielanie pomocy publicznej jest zakazane. Jednak od tej zasady są pewne wyjątki. Unijny prawodawca uznaje bowiem, że w niektórych sytuacjach wspieranie przedsiębiorstw przez państwo przynosi korzyści dla rozwoju gospodarczego i społecznego.
Zwykle jest tak, że jeśli państwo członkowskie UE chce udzielić pomocy publicznej, musi zgłosić (notyfikować) taki zamiar Komisji Europejskiej i czekać na pozytywną decyzję. Niekiedy jednak Komisja decyduje się na grupowe (blokowe) wyłączenie pewnych rodzajów pomocy spod obowiązku notyfikacji. Wydaje wtedy przepisy o tzw. wyłączeniach blokowych, w których szczegółowo określa, komu, na co, ile i pod jakimi warunkami państwa mogą udzielać pomocy publicznej bez angażowania w ten proces Komisji Europejskiej.
Tak właśnie powstał TBER, czyli rozporządzenie, w którym Komisja pozwoliła państwom członkowskim na szybkie, bez notyfikacji, udzielanie pomocy publicznej przedsiębiorstwom działającym w sektorze transportu.
Dlaczego powstał ten dedykowany pojazd?
Unia Europejska musi obniżyć swoje emisje netto gazów cieplarnianych o 55 % do 2030 r. w porównaniu z poziomami z 1990 r. i osiągnąć neutralność klimatyczną do 2050 r. Tego celu nie można osiągnąć bez gruntownej transformacji europejskiego transportu, który jest źródłem 25% wszystkich emisji gazów cieplarnianych w UE.
W związku z tym strategicznym celem Unii jest przejście z transportu drogowego na transport kolejowy i transport wodny śródlądowy. W szczególności w Europejskim Zielonym Ładzie wyznaczono cel polegający na zmniejszeniu do 2050 r. emisji gazów cieplarnianych generowanych przez transport o 90% przez promowanie transportu multimodalnego i mniej zanieczyszczających rodzajów transportu.
Wbrew celom Unii w ostatnich latach odnotowano stagnację lub nawet spadek udziału transportu kolejowego i transportu wodnego śródlądowego w strukturze modalnej, natomiast udział transportu drogowego, który już jest dominujący, nadal rósł.
Aby osiągnąć ambitne cele Zielonego Ładu i strategii na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności, państwa członkowskie muszą wdrożyć szeroki zakres środków, w tym zapewnić finansowanie publiczne w celu promowania zrównoważonego transportu lądowego. Stąd właśnie regulacja dedykowana publicznemu wsparciu sektora transportu.
Kto powinien wsiąść do tego pojazdu?
TBER powinien zainteresować tak naprawdę wszystkich, którzy działają w sektorze transportu albo wokół niego. Nawet bowiem jeśli sam przedsiębiorca nie działa w sektorze transportu, ale wytwarza produkty wykorzystywane w transporcie albo świadczy usługi dla transportu, to może skorzystać na tym, że jego kontrahent otrzyma pomoc publiczną na rozwój swojej działalności.
Natomiast tymi, którzy mogą bezpośrednio skorzystać z pomocy na podstawie TBER są:
- przewoźnicy kolejowi, którzy mają zamiar uruchomić nowe komercyjne połącznia towarowe. To samo dotyczy armatorów żeglugi śródlądowej,
- właściciele i operatorzy prywatnych bocznic kolejowych zainteresowani ich modernizacją, odnowieniem i budową nowych,
- właściciele i operatorzy terminali kolejowych i żeglugi śródlądowej, którzy chcieliby przeprowadzić inwestycje dotyczące tej infrastruktury (tak polegające na modernizacji czy odnowieniu, jak i budowie nowych),
- właściciele i operatorzy infrastruktury kolejowej oraz infrastruktury żeglugi śródlądowej, którzy chcieliby przeprowadzić inwestycje dotyczące tej infrastruktury ( polegające na modernizacji czy odnowieniu lubbudowie nowych),
- przedsiębiorstwa kolejowe i żeglugi śródlądowej, a przynajmniej niektóre z nich, które zamierzają nabyć środki transportu (nowe bądź używane),
- przedsiębiorstwa, które chciałyby zakupić nowe albo używane intermodalne jednostki ładunkowe (np. kontenery, nadwozia wymienne, naczepy, towarowe silnikowe pojazdy drogowe lub zespoły pojazdów) lub dźwigi montowane na pokładach statków,
- przedsiębiorstwa, które są właścicielami środków transportu kolejowego lub wodnego śródlądowego, przewoźnikami towarowymi lub organizującymi przewóz towarów i które rozważają inwestycje w interoperacyjność. Inwestycje w interoperacyjność to takie, które przyczyniają się do nieprzerwanego przepływu między sieciami krajowymi lub rodzajami transportu,
- przedsiębiorstwa, które są właścicielami środków transportu kolejowego lub wodnego śródlądowego, przewoźnikami towarowymi lub organizującymi przewóz towarów, które zamierzają przeprowadzić inwestycje w tabor, wyposażenie, ale też systemy cyfrowe i oprogramowanie, jeśli inwestycje te przyczynią się do dostosowania technicznego i modernizacji w sektorach zrównoważonego transportu lądowego.
W kolejnych wpisach przybliżymy, co kryje się za tymi kategoriami pomocy i jakie szanse za sobą niosą.
Ewolucja czy rewolucja w sektorze transportu?
TBER to pierwszy tak kompleksowy zbiór przepisów dotyczących pomocy publicznej w sektorze transportu. To, w połączeniu z faktem blokowego zwolnienia tych kategorii pomocy z obowiązku notyfikacji, z pewnością jest zmianą rewolucyjną.
Z drugiej strony, już pierwsze kontakty z tymi przepisami uświadamiają, że ich stosowanie będzie wymagające. Niewątpliwie jednak TBER może się przełożyć na ewolucję sektora transportu w kierunku nowoczesności, efektywności i zrównoważonego rozwoju.
Natomiast trzeba pamiętać, że przepisy o pomocy publicznej to mechanizm, który potrzebuje jeszcze paliwa w postaci zapewnienia przez sektor publiczny budżetów dla programów pomocowych. Dlatego tak istotna jest integracja sektora transportu wokół idei udzielania legalnej pomocy publicznej i możliwości zapewnionych w tym zakresie przez Unię Europejską, aby prowadzić owocny dialog z przedstawicielami administracji.
Jeśli zainteresowała Państwa ta tematyka, zachęcamy do śledzenia kolejnych wpisów na temat TBER oraz do uczestnictwa w warsztatach „TBER – środki unijne i pomoc publiczna dla sektora transportu” (16 czerwca 2026 r. w Warszawie), które współtworzymy razem z Fundacją ProKolej i Centrum Unijnych Projektów Transportowych.
[i] Rozporządzenie Komisji (UE) uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach transportu kolejowego, transportu wodnego śródlądowego i transportu multimodalnego za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 93, 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
