Jakie są najważniejsze zmiany w przepisach środowiskowych?
Z początkiem lutego 2026 r. na stronach RCL opublikowano Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu usprawnienia działań Inspekcji Ochrony Środowiska[1]. Planowane zmiany mają przyspieszyć postępowania administracyjne, zwiększyć skuteczność kontroli oraz zracjonalizować niewspółmierny system sankcji. W praktyce oznaczają jednak również istotne modyfikacje dla przedsiębiorców – zwłaszcza w obszarze gospodarki odpadami, stosowania nawozów oraz odpowiedzialności administracyjnej. Poniżej przedstawiamy najważniejsze zmiany.
Zmiany w ustawie o Inspekcji Ochrony Środowiska
Nowelizacja zakłada w tym zakresie 2 kluczowe zmiany:
- Doprecyzowanie procedury wznawiania działalności wstrzymanej przez WIOŚ. Jeżeli podmiot prowadzący działalność usunie stwierdzone nieprawidłowości, wojewódzki inspektor – na jego wniosek – będzie wydawał decyzję wyrażającą zgodę na podjęcie działalności lub oddanie obiektu do użytkowania.
- Rozszerzenie katalogu podmiotów współdziałających z IOŚ przy wykonywaniu czynności kontrolnych o państwowe osoby prawne oraz doprecyzowanie zasad przekazywania im informacji z kontroli. Ma to usprawnić współpracę między organami i zapewnić wyraźną podstawę prawną do wymiany danych.
Nowelizacja Prawa Ochrony Środowiska
Projekt przewiduje istotne obniżenie administracyjnych kar dla samorządów, dotyczących uchybień w zakresie programów ochrony powietrza oraz planów działań krótkoterminowych. Obecnie za wszystkie naruszenia – zarówno brak terminowego uchwalenia programów, jak i opóźnienia w przekazaniu sprawozdań – grozi kara w wysokości od 50 000 zł do 500 000 zł. Projekt różnicuje sankcje w zależności od wagi naruszenia.
- W przypadku nieterminowego przekazania sprawozdania (okresowego i końcowego) z realizacji programów ochrony powietrza, kara ma zostać obniżona do przedziału od 5 000 zł do 30 000 zł.
- W przypadku niedotrzymania terminu uchwalenia programów ochrony powietrza lub planów działań krótkoterminowych, a także niedotrzymania terminów realizacji działań przewidzianych w tych dokumentach, minimalna kara ma zostać obniżona z 50 000 zł do 30 000 zł (górna granica 500 000 zł pozostaje bez zmian).
Nowelizacja Ustawy o odpadach
Przepisy zakładają m.in.:
- Zniesienie obowiązku udziału przedstawiciela organu wydającego zezwolenie lub pozwolenie w kontrolach prowadzonych przez WIOŚ w trakcie wydawania zezwoleń. Udział ten będzie miał charakter fakultatywny – przedstawiciel właściwego organu weźmie udział w kontroli wtedy, gdy organ uzna to za zasadne. Powinno to skrócić czas oczekiwania na kontrolę.
- Sztywne terminy dla WIOŚ – kontrola w trakcie postępowań o wydanie zezwoleń ma zostać przeprowadzona w ciągu 50 dni od otrzymania wniosku, a w ciągu 14 dni od jej zakończenia inspektor powinien wydać postanowienie w sprawie spełnienia wymagań środowiskowych (bez możliwości wniesienia zażalenia). Jeżeli postanowienie nie zostanie wydane w terminie, zadziała mechanizm tzw. milczącej zgody – przyjmuje się wówczas, że wydano pozytywną opinię – co pozwoli kontynuować procedurę wydania zezwolenia. Jeśli jednak WIOŚ zawiadomi o braku możliwości przeprowadzenia kontroli (np. z powodu jej udaremniania), organ będzie zobowiązany odmówić wydania zezwolenia.
- Nałożenie obowiązku zamieszczania przez organ ochrony środowiska w decyzji informacji o negatywnej opinii WIOŚ wraz z uzasadnieniem jej nieuwzględnienia. Organ będzie mógł wydać zezwolenie mimo negatywnej opinii, jeżeli po analizie wyjaśnień wnioskodawcy uzna, że usunięto przyczyny zastrzeżeń.
- Wprowadzenie definicji „istotnej zmiany zezwolenia na zbieranie, przetwarzanie lub pozwolenia na wytwarzanie odpadów”. Za istotną zmianę uznana będzie taka modyfikacja decyzji, która może prowadzić do zwiększenia negatywnego oddziaływania na środowisko. W praktyce oznacza to, że korekty, niepowodujące wzrostu oddziaływania na środowisko, nie będą uznawane za „istotną zmianę” – a więc nie będą wymagały przechodzenia przez pełną procedurę kontrolną WIOŚ. To pozytywna informacja dla firm: mniej biurokracji przy drobnych modyfikacjach działalności, które nie szkodzą środowisku.
- Modyfikację przepisów dotyczących odmowy wydania zezwolenia na zbieranie lub wytwarzanie odpadów. Obecnie odmowa może nastąpić, gdy w ciągu 10 lat trzykrotnie nałożono kary administracyjne, których łączna wartość przekroczyła 150 000 zł. Projekt podnosi ten próg do 500 000 zł i dodaje wymóg prawomocności co najmniej jednej decyzji wymierzającej karę.
Nowelizacja Prawa wodnego
Zmiany w Prawie wodnym obejmują przede wszystkim:
- Zmodyfikowany sposób ustalania opłaty podwyższonej za przekroczenie warunków pozwolenia wodnoprawnego w zakresie korzystania z usług wodnych, polegających na poborze wód podziemnych lub wód powierzchniowych. Jednocześnie ma być rozszerzony katalog danych, z których IOŚ będzie mógł korzystać przy ustalaniu opłaty – m.in. z deklaracji składanych do Wód Polskich.
- Zastąpienie dotychczasowej opłaty administracyjnej nakładanej za naruszenia związane z przechowywaniem i stosowaniem nawozów karą grzywny w wysokości od 500 zł do 5 000 zł. Jednocześnie katalog sankcji zostanie rozszerzony o dwa nowe czyny, tj. niedoręczenie organowi IOŚ kopii planu nawożenia azotem wraz z pozytywną opinią okręgowej stacji o tym planie oraz nieposiadanie wymaganej pozytywnej opinii okręgowej stacji o planie nawożenia lub posiadanie planu nawożenia azotem opracowanego niezgodnie z przepisami.
- Wyeliminowanie niespójności w przepisach dotyczących badań ścieków i emisji do wód lub do ziemi. Pojęcie „laboratorium akredytowanego” zostanie ujednolicone w Prawie wodnym i Prawie ochrony środowiska poprzez odesłanie do jednej, aktualnej ustawy o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku.
- Wzmocnienie podstawy prawnej współpracy IOŚ z innymi podmiotami publicznymi oraz umożliwienie pozyskiwania danych z systemów Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (m.in. z ewidencji producentów czy rejestru zwierząt gospodarskich). Dane ARiMR mogą być wykorzystywane przez Inspekcję m.in. do lepszego typowania kontroli w obszarze rolnictwa i ochrony wód.
Na jakim etapie znajduje się projekt?
Obecnie projekt nowelizacji przepisów środowiskowych znajduje się na etapie opiniowania. Po zakończeniu uzgodnień i konsultacji publicznych trafi pod obrady Rady Ministrów, a następnie do sejmu.
Projekt przewiduje, że w większości przypadków do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosowane będą przepisy dotychczasowe. Wyjątkiem są regulacje dotyczące kontroli WIOŚ oraz definicji „istotnej zmiany” zezwolenia – znajdą one zastosowanie również do spraw znajdujących się już w toku, przy czym nowe terminy dla WIOŚ będą liczone od dnia wejścia w życie ustawy.
Ustawa ma wejść w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia.
Dla przedsiębiorców jest to dobry moment na analizę prowadzonych i planowanych postępowań. Jeśli potrzebują Państwo wsparcia w tym lub innym zakresie związanym z projektowanymi zmianami przepisów środowiskowych – zachęcamy do kontaktu.
[1] https://legislacja.gov.pl/projekt/12406907
