Pomoc publiczna dla przewoźników w ramach TBER
Obserwowanie dużych węzłów kolejowych jest fascynujące – i to nie tylko dla mikoli. Niezwykłe wrażenie robią pociągi mijające się płynnie i w zsynchronizowany sposób. Wtedy też doskonale widać, że transport to nie tylko infrastruktura. Musi jeszcze mieć kto i czym po niej jeździć. Dlatego w TBER (Transport Block Exemption Regulation)[i] przewidziano możliwości udzielania pomocy publicznej na zakup środków transportu oraz na otwieranie nowych połączeń towarowych. Omówię je w tym tekście.
Zakup środków transportu
Pomoc na zakup środków transportu ma wspierać inwestycje, dzięki którym zwiększy się konkurencja w sektorze transportu kolejowego oraz wodnego śródlądowego. Dlatego z jednej strony szeroki jest zakres inwestycji, na które może zostać udzielona i związanych z nimi kosztów, a z drugiej – dość mocno ograniczono krąg podmiotów, które mogą ją otrzymać.
Na co można uzyskać pomoc?
Pomoc może być udzielona na inwestycje polegające na zakupie środków transportu - nie tylko nowych, ale też używanych. Będą to m.in. lokomotywy towarowe i pasażerskie, tabor pasażerski, w tym jednostki trakcyjne napędzane energią cieplną i elektryczne, pociągi pasażerskie napędzane energią cieplną i elektryczne, a także wagony pasażerskie i towarowe. Kwalifikują się również statki żeglugi śródlądowej.
Poza cenę zakupu środka transportu pomoc może obejmować koszty dostawy, a dodatkowo koszty badań projektowych, konsultingu lub prac inżynierskich – pod warunkiem, że są one związane z tymi inwestycjami, stanowią ich część. Pomoc nie może być jednak udzielona na zakup holowników (statków przeznaczonych do wykonywania operacji holowniczych).
Kto może skorzystać ze wsparcia?
Pomoc mogą otrzymać przede wszystkim nowe podmioty w sektorze kolejowym, czyli takie, które uzyskały licencję dla właściwego segmentu rynku mniej niż 20 lat przed wnioskowaniem (ani nie są z takim przedsiębiorstwami powiązane). Wyraźnie widać zatem, że Komisji Europejskiej chodziło, aby nie wspierać zasiedziałych przewoźników.
Jeśli przedsiębiorstwo kolejowe nie jest nowe, to aby otrzymać pomoc, musi mieć status mikro, małego lub średniego przedsiębiorstwa (MŚP), ewentualnie małej spółki o średniej kapitalizacji[ii]. To samo dotyczy przewoźników żeglugi śródlądowej oraz przedsiębiorstw leasingowych w sektorach kolei (ROSCO) i żeglugi śródlądowej.
Pomoc ta może być udzielana tylko w formie gwarancji (na maksymalnie 15 lat) lub poręczeń, które zabezpieczają nowe, indywidualne pożyczki na zakup środków transportu.
Ten rodzaj pomocy publicznej może być udzielany tylko w ramach programów pomocowych. Oznacza to, że aby polscy przedsiębiorcy mogli faktycznie z niej skorzystać, w Polsce musi zostać przyjęty akt normatywny (np. ustawa).
Otwieranie nowych komercyjnych połączeń towarowych
Na podstawie TBER możliwe jest wspieranie nowych komercyjnych połączeń towarowych – tak kolejowych, jak i w żegludze śródlądowej. Co ciekawe, nie jest to pomoc na konkretną inwestycję, a na operacyjne koszty z otwieraniem takich połączeń.
Kto może skorzystać ze wsparcia?
Wsparcie to mogą otrzymać przewoźnicy albo organizatorzy transportu. Nie są to przy tym organizatorzy publicznego transportu zbiorowego, lecz przedsiębiorcy organizujący transport towarów, a tym samym dokonujący wyboru między różnymi rodzajami transportu.
Aby przedsiębiorstwo mogło otrzymać pomoc, musi otworzyć nowe komercyjne połączenie – czyli takie, które dotyczy nowych, regularnych przewozów towarowych (kolejowych bądź żeglugą śródlądową) między co najmniej dwoma terminalami towarowymi, między którymi regularne bezpośrednie przewozy towarowe nie odbywały się przez co najmniej trzy lata przed rozpoczęciem przewozów.
Na co można uzyskać pomoc?
Pomoc taka będzie udzielana na pokrycie strat z działalności operacyjnej, ponoszonych w związku z danym połączeniem przez okres do pięciu lat od rozpoczęcia obsługiwania przez beneficjenta nowego połączenia komercyjnego. Wysokość pokrycia tych strat operacyjnych zmienia się z biegiem czasu – od 80% w roku pierwszym, o 10 punktów procentowych w każdym kolejnym, aż do 40% w ostatnim, piątym roku.
Tak samo jak w przypadku pomocy za zakup środków transportu, udzielanie pomocy operacyjnej na otwieranie nowych komercyjnych połączeń towarowych wymaga krajowego programu pomocowego.
Podsumowanie
TBER umożliwi udzielanie pomocy, która może wpłynąć na zwiększenie konkurencji – tak dzięki doposażeniu w środki transportu przewoźników innych niż zasiedziali, jak i przez umożliwienie przewoźnikom towarowym wejścia na nowe trasy. Jeśli są Państwo zainteresowani pozyskaniem takiego wsparcia, zachęcamy do kontaktu.
[i] Rozporządzenie Komisji (UE) nr 2026/562 z dnia 16 marca 2026 r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach transportu kolejowego, transportu wodnego śródlądowego i transportu multimodalnego za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 93, 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE L z 30.03.2026 r.).
[ii] W dużym uproszczeniu, są to takie przedsiębiorstwa, które nie są MŚP i które zatrudniają mniej niż 750 osób, a ich roczny obrót nie przekracza 150 milionów EUR lub całkowity bilans roczny nie przekracza 129 milionów EUR. Uwzględnia się tu przy tym przedsiębiorstwa partnerskie i powiązane. Jednak spółki, w których 25% lub więcej kapitału lub praw głosu kontroluje podmiot publiczny, nie wchodzą do tej kategorii – nawet jeśli z liczby pracowników lub danych finansowych wynikałoby co innego.
