SN odniósł się do znaczenia pojęć „stanowisko pracy” i „rodzaj pracy”
Prawo pracy posługuje się pojęciami, które nie zawsze są wprost zdefiniowane przez przepisy. Dotyczy to również pojęć o podstawowym znaczeniu dla prawa pracy, takich jak „rodzaj pracy” czy „stanowisko pracy”. W przypadku braku jednoznacznej definicji zagadnienia są interpretowane m.in. przez orzecznictwo. Nad wspomnianymi pojęciami pochylił się w jednym z najnowszych orzeczeń Sąd Najwyższy[1]. Warto odświeżyć sobie podejście do tych zagadnień, szczególnie w związku ze zbliżającymi się zmianami dotyczącymi transparentności wynagrodzeń.
Tło sprawy
Pracownica, zajmująca stanowisko pielęgniarki, dochodziła od swojego pracodawcy wstecznego wyrównania należnego jej wynagrodzenia. Spór wynikał z odmiennej oceny pracodawcy i pracownicy co do wysokości przysługującego jej wynagrodzenia.
W ocenie pracownicy pracodawca błędnie zakwalifikował ją do grupy zawodowej o niższym wynagrodzeniu. Skarga kasacyjna złożona przez pracodawcę nie została co prawda przyjęta przez Sąd Najwyższy do rozpoznania, mimo to w uzasadnieniu SN odniósł się dość szeroko do kilku pojęć, w tym „grupy zawodowej”, „stanowiska pracy” i „rodzaju pracy”.
Pojęcia „grupy zawodowej” i „stanowiska pracy”
Według SN określenie „grupa zawodowa” obejmuje nie tylko zespół pracowników wykonujących ściśle określony zawód (np. lekarz, kierowca) czy pracowników spełniających w zakładzie pracy takie same funkcje (czynności). Określenie to definiuje także pracowników o podobnych kwalifikacjach, realizujących określone zadania, które są zbliżone rodzajowo.
Zaliczenie pracowników do tej samej grupy zawodowej zależy więc według SN również od charakteru zakładu pracy, rodzaju wykonywanych zadań i wymaganego przygotowania pracowników.
SN przywołał w tym kontekście również inne swoje orzeczenie, w którym wskazywał, że chodzi o taką grupę, która wykonuje zespół rodzajowo wewnętrznie spójnych czynności zawodowych – nie tylko na jednym konkretnym stanowisku pracy wyodrębnionym w strukturze przedsiębiorstwa. Innymi słowy, przynależność do tej samej grupy zawodowej sprowadza się według SN do świadczenia rodzajowo podobnej pracy, niekoniecznie na tym samym stanowisku. Oznacza to też, że pracownicy, którzy zajmują to samo stanowisko, mogą jednocześnie należeć do różnych grup zawodowych
W zakresie pojęcia „stanowisko pracy” SN zwrócił natomiast uwagę, że używane jest ono w praktyce obok pojęcia „rodzaj pracy” i rozumie się je w dwojaki sposób – jako:
- ogół czynności organicznie związanych z danym stanowiskiem – „funkcję”, czyli sumę funkcji przypisanych do danego stanowiska pracy;
- element struktury organizacyjnej zakładu pracy, czyli jej najmniejszą jednostkę o określonym celu i zakresie działania.
Tożsamość stanowisk pracy
Sąd Najwyższy odniósł się również do kwestii tożsamości danych stanowisk pracy. Podkreślił, że w tym kontekście istotne jest nie tylko formalne wyodrębnienie stanowisk pracy w strukturze organizacyjnej pracy (czyli wskazanie czy nadanie im określonej nazwy), ale przede wszystkim ustalenie zakresu obowiązków i funkcji przypisanych do danego stanowiska.
Innymi słowy, chodzi o określenie rodzaju pracy wykonywanej przez pracownika. Można to zrobić na różne sposoby – w praktyce ten sam rodzaj pracy można wykonywać na różnych stanowiskach (rodzaj pracy pokrywa się ze stanowiskiem pracy jedynie w indywidualnych przypadkach, np. w odniesieniu do stanowisk kierowniczych i samodzielnych).
Wnioski dla pracodawców
Pojęcia „stanowisko pracy” i „rodzaj pracy” mają istotny wpływ na prawidłowość działania pracodawcy w wielu kontekstach. Dlatego kluczowe jest prawidłowe rozumienie i skrupulatne podejście do nich w praktyce, z uwzględnieniem szeregu okoliczności. Dla przykładu będą one miały istotne znaczenie np. w:
- przypadku likwidacji miejsca pracy,
- kontekście zakazu dyskryminacji i nierównego traktowania,
- zakresie wdrażanej do polskich przepisów transparentności wynagrodzeń.
W powyższych sytuacjach ograniczenie się wyłącznie do nazwy stanowiska pracy często może być nieprawidłowe. Istotne będzie dokładne porównanie funkcji pracowników – tak jak wskazywał SN, kluczowy będzie w szczególności zakres ich obowiązków pracowniczych, a w niektórych przypadkach również kwalifikacje i kompetencje.
[1] Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dn. 12 sierpnia 2025 r., sygn. akt I PSK 39/25
