Zezwolenie a koncesja w obrocie specjalnym
Nie wszystkie produkty o zaawansowanych parametrach technicznych można swobodnie sprzedawać. Część z nich – od chemikaliów po drony – może mieć znaczenie strategiczne i podlegać specjalnym regulacjom. Dlatego warto wiedzieć, czym różni się koncesja od zezwolenia i kiedy dane rozwiązanie technologiczne może zostać uznane za tzw. produkt podwójnego zastosowania (dual-use).
Obrót uzbrojeniem oraz towarami podwójnego zastosowania
W handlu szeroko rozumianymi towarami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, kluczową rolę odgrywają dwa pojęcia: koncesja oraz zezwolenie. Choć często używane zamiennie, w rzeczywistości odnoszą się do różnych form reglamentacji działalności gospodarczej.
Zarówno koncesja, jak i zezwolenie mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa oraz kontroli nad przepływem technologii strategicznych. Dla przedsiębiorców działających w branżach zbrojeniowych, technologicznych czy chemicznych, znajomość tych regulacji jest kluczowa. Jest to ważne nie tylko z uwagi na legalność działalności, ale także na budowanie wiarygodności firmy na rynku międzynarodowym.
Czym się różnią oba pozwolenia i jak je uzyskać? Czy dotyczą one coraz szybciej rozwijającej się gałęzi przemysłu bezzałogowych statków powietrznych?
Koncesja na obrót uzbrojeniem
Koncesja to forma reglamentacji działalności gospodarczej, która dotyczy najbardziej wrażliwych obszarów – takich jak obrót bronią, amunicją, materiałami wybuchowymi czy po prostu technologiami o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym. W Polsce obowiązek uzyskania koncesji reguluje ustawa z 13 czerwca 2019 r.[1].
Koncesja jest wydawana przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Ma charakter uznaniowy, czyli nawet jeśli przedsiębiorca spełnia wszystkie formalne wymagania, organ może odmówić jej wydania z uwagi na np. względy bezpieczeństwa narodowego.
Przykładowe wymagania do uzyskania koncesji na obrót uzbrojeniem:
- odpowiednie kwalifikacje członków zarządu podmiotu;
- brak karalności;
- uzyskanie pozytywnej opinii służb (ABW, SKW);
- przygotowanie zawodowe (np. szkolenie w WAT lub Instytucie Przemysłu Organicznego);
- wdrożony wewnętrzny system kontroli obrotu (WSK).
Zezwolenie na obrót towarami podwójnego zastosowania
Produkty podwójnego zastosowania to towary, technologie i oprogramowanie, które mogą być wykorzystywane zarówno w celach cywilnych, jak i wojskowych – np. zaawansowane systemy telekomunikacyjne, chemikalia, komponenty elektroniczne. Ich obrót jest regulowany przez ustawę z 29 listopada 2000 r.[2] oraz Rozporządzenie Parlamentu i Rady (UE) nr 2021/821[3].
Zezwolenie wydaje Minister Rozwoju i Technologii – jeśli przedsiębiorca spełnia wszystkie warunki, organ administracyjny nie może odmówić jego wydania (jest związany regulacjami).
Rodzaje zezwoleń:
- indywidualne – dla konkretnego eksportu do określonego odbiorcy;
- globalne – dla wielu odbiorców i transakcji;
- generalne – dla określonych kategorii produktów i krajów (np. w UE).
Różnice między koncesją a zezwoleniem w obrocie specjalnym
Kluczowe różnice występujące między koncesją a zezwoleniem zawarliśmy w tabeli.
| Koncesja na uzbrojenie | Zezwolenie na obrót towarami podwójnego zastosowania | |
| Charakter decyzji | Uznaniowy | Organ jest związany przesłankami udzielenia zezwolenia |
| Organ wydający | MSWiA | MRiT |
| Przeznaczenie | Broń, amunicja, technologie wojskowe – projektowane wyłącznie w celach militarnych | Towary o podwójnym zastosowaniu (cywilnym oraz militarnym) |
| Wymagania | Wysokie – m.in. kwalifikacje, opinie służb | Formalne – dokumentacja, zgodność z przepisami |
| System kontroli | WSK – obowiązkowy | WSK – wymagany przy niektórych zezwoleniach |
| Możliwość odmowy wydania pozwolenia | Tak, nawet przy spełnieniu warunków | Tylko przy niespełnieniu warunków |
Co trzeba wiedzieć o obrocie dronami?
W obliczu dynamicznej sytuacji geopolitycznej oraz błyskawicznego rozwoju technologii bezzałogowych statków powietrznych (BSP), warto zwrócić szczególną uwagę na szczegółowe regulacje prawne dotyczące obrotu dronami.
Ta gałąź gospodarki – obejmująca zarówno zastosowania cywilne, jak i wojskowe – coraz częściej podlega ścisłej kontroli państwowej. W zależności od przeznaczenia i parametrów technicznych, drony mogą być objęte koniecznością uzyskania:
- koncesji,
- zezwolenia na obrót,
a w niektórych przypadkach nawet obu wspomnianych pozwoleń łącznie.
Konkretne przeznaczenie drona lub jego komponentów (wojskowe, przemysłowe, rolnicze, inne), a nawet jego parametry mogą decydować o zakresie wymaganych pozwoleń.
Jeżeli więc przedsiębiorstwo:
- produkuje lub eksportuje drony,
- projektuje komponenty do BSP,
- dostarcza powiązaną technologię do wojska lub służb,
dla pełnego zabezpieczenia prowadzonej działalności należy zbadać, czy produkowane w organizacji urządzenia nie są objęte wspomnianymi regulacjami. Niedochowanie wynikających z nich obowiązków może grozić wysokimi karami – w szczególności dokonywanie obrotu bez wymaganego zezwolenia lub koncesji lub wbrew ich warunkom podlega karze pozbawienia wolności od roku do 10 lat.
Jeśli potrzebują Państwo wsparcia w tym zakresie lub w jakichkolwiek kwestiach związanych z wprowadzeniem do obrotu towarów o znaczeniu strategicznym, zachęcamy do kontaktu.
[1] Ustawa z 13 czerwca 2019 r. o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym
[2] Ustawa z 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym
[3] Rozporządzenie Parlamentu i Rady (UE) 2021/821 z dnia 20 maja 2021 r. ustanawiające unijny system kontroli wywozu, pośrednictwa, pomocy technicznej, tranzytu i transferu produktów podwójnego zastosowania
