Nowelizacja ustawy o PIP po zmianach
Rządowe centrum legislacji opublikowało projekt zmian do nowelizacji ustawy o PIP. W ramach konsultacji publicznych, a także na etapie opiniowania projektu, pojawiło się wiele głosów za tym, aby złagodzić najdalej idące skutki reformy – w szczególności postulat nadania inspektorom PIP możliwości samodzielnej rekwalifikacji umów cywilnoprawnych na umowy o pracę. Projektodawca nie wycofał się jednak z pierwotnych założeń. Oto 9 najważniejszych zmian z perspektywy przedsiębiorców.
1. Wprowadzenie domniemań
Projekt wprowadził kilka domniemań, z których będzie mógł skorzystać inspektor w sytuacji niemożliwości ustalenia konkretnych okoliczności sprawy.
Przykładowo, jeśli nie będzie możliwe ustalenie:
• okresu, na jaki została zawarta umowa – będzie można przyjąć domniemanie zawarcia umowy na czas nieokreślony,
• miejsca wykonywania pracy – będzie można przyjąć, że jest nim siedziba pracodawcy,
• wymiaru czasu pracy – będzie można przyjąć domniemanie zatrudnienia na pełny etat.
W praktyce powyższe rozwiązanie może odbić się bardzo niekorzystnie na przedsiębiorcach, którzy w sytuacji rekwalifikacji będą zobowiązani uregulować zaległe składki i podatki (np. w sytuacji zastosowania domniemania wykonywania pracy na pełen etat), a jednocześnie – ze względu na specyfikę stosowanego dotychczas modelu – nie będą dysponowali wystarczającymi dowodami na np. inny wymiar czasu świadczenia usług.
2. Rozszerzenie katalogu skutków prawnych decyzji
Projekt zmian do nowelizacji ustawy o PIP rozszerza katalog skutków prawnych decyzji. Oprócz tych podatkowych i z zakresu ubezpieczeń społecznych dodano do niego skutki dotyczące ubezpieczenia zdrowotnego oraz obowiązkowych wpłat na fundusze, o których mowa w odrębnych przepisach.
Wprowadza też bardzo kontrowersyjny zapis dotyczący skutków uchylenia decyzji przez sąd. W sytuacji, gdy organ wyda korzystne dla pracodawcy rozstrzygnięcie, uznając, że rekwalifikacja była nieuzasadniona, przyjmuje się, że stosunek pracy trwał między stronami od dnia wydania decyzji do dnia uprawomocnienia się wyroku.
Zasadniczo projektodawca kierował się postulatem, że pracownik nie może zostać w jakikolwiek sposób obciążony błędnymi decyzjami inspekcji. Niemniej, zupełnie pominął w tym zakresie sytuację przedsiębiorców, którzy będą bezpośrednio dotknięci tymi skutkami i realnie to oni poniosą ich koszt.
3. Rozszerzenie zakresu kontroli
W przepisie wprowadzającym możliwość wydania decyzji o rekwalifikacji dodano kolejną przesłankę. Określa ona, że decyzja może zostać wydana nie tylko w związku z istnieniem stosunku pracy w sytuacji zawarcia umowy cywilnoprawnej, ale również w przypadku, gdy umowa w ogóle nie została spisana. Chodzi tu o okoliczność faktycznego świadczenia pracy za wynagrodzeniem (bez podpisanej jakiejkolwiek umowy).
Przy okazji PIP uzyskała możliwość żądania przedłożenia akt osobowych i wszelkich dokumentów związanych z wykonywaniem czynności przez osoby świadczące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy.
Dodatkowo rozszerzono możliwość prowadzenia kontroli w zakresie minimalnego wynagrodzenia. Mają być one możliwe nie tylko u podmiotów, które prowadziły działalność w okresie jednego roku poprzedzającego dzień rozpoczęcia kontroli, ale i tych, na rzecz których jest aktualnie wykonywane zlecenie albo są wykonywane usługi.
Kolejną zmianą jest przerzucenie na podmiot kontrolowany obowiązku prowadzenia transmisji online, umożliwiającej dokonanie zdalnych oględzin. Wcześniej to PIP miała zapewniać urządzenia, za pomocą których wykonywana była transmisja.
4. Wprowadzenie szczególnej ochrony pracownika
Projektowane zmiany przewidują wprowadzenie szczególnej ochrony w stosunku do osób, które decyzją inspektora PIP zostały uznane za pracowników. Przepis wskazuje wprost, że wydanie decyzji nie może stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązania bez wypowiedzenia przez pracodawcę.
5. Przerwanie biegu przedawnienia
Istotną zmianą jest również uregulowanie kwestii przedawnienia postępowań przed organami podatkowymi i ZUS. Do tej pory projekt nie poruszał tej kwestii – aktualnie projektowane przepisy przewidują zawieszenie biegu terminu przedawnienia do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia odwołania od decyzji o ustaleniu stosunku pracy.
Przepisy nie wyjaśniają jednak, czy ustalenia PIP będą miały jakiekolwiek przełożenie na postępowania prowadzone przez ZUS i KAS. Oznacza to, że może dojść do sytuacji, gdy mimo uzyskania pozytywnego dla przedsiębiorcy rozstrzygnięcia przez sąd, organy będą mogły prowadzić w tym samym przedmiocie niezależne postępowanie (w terminie wydłużonym o okres postępowania odwoławczego).
6. Nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności
Projekt zmian do nowelizacji ustawy o PIP przewiduje również, że nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności w zakresie skutków, jakie przepisy prawa pracy wiążą z nawiązaniem stosunku pracy, będzie zachodziło od dnia doręczenia decyzji do pracodawcy. Wcześniej przewidywano, że skutki będą występować od dnia jej wydania (a więc przedsiębiorca mógł naruszać przepisy, nie znając treści już obowiązującej decyzji).
7. Zmiana właściwości miejscowej
Zmiany objęły również właściwość miejscową sądu. Odwołanie będzie rozpatrywane przez sąd właściwy ze względu na miejsce wykonywania pracy, a nie jak dotychczas – siedziby okręgowego inspektora pracy, który wydał decyzję o przekształceniu umowy.
8. Wydłużenie terminu na odwołanie
Projektodawca zrezygnował z 7-dniowego terminu na wniesienie odwołania do GIP, na rzecz pozostania przy zasadach ogólnych KPA, z których wynika 14-dniowy. Wydłużenie terminu jest jedną z niewielu zmian wprowadzonych na korzyść przedsiębiorców.
9. Umożliwienie zawarcia ugody
Nowym rozwiązaniem jest również odejście od zakazu zawierania ugody – przepisy przewidują teraz taką możliwość, za uprzednią zgodą GIP.
Projekt ustawy o PIP a wpływ na działalność przedsiębiorców
Wprowadzone zmiany w większości powodują dalsze zaostrzenie się regulacji ustawy o PIP. Wbrew zapowiedziom rządu, retroaktywność decyzji w zakresie skutków podatkowych i składkowych pozostała niezmieniona.
Co więcej, z doniesień prasowych wynika, że inspekcja powoli zaczęła typować branże, w których może dojść do masowych kontroli (wspomniano o 200 pilotażowych kontrolach).
Na ten moment projekt nadal wzbudza wiele kontrowersji i pojawiają się głosy, że wiele jego założeń może lub powinno się zmienić (doniesienia medialne wskazują, że prawdopodobna jest kolejna – trzecia już – wersja projektu).
Założenia projektu tymczasem wskazują, że powinien wejść w życie już z początkiem przyszłego roku, stąd pozostały tylko dwa miesiące na zakończenie procesu legislacyjnego. Będziemy informować o zmianach w tym zakresie.
Przygotowanie firmy do zmian
Jeśli chcą się Państwo przygotować do nowych przepisów i na ewentualne kontrole, zachęcamy do kontaktu. Pomożemy w zweryfikowaniu aktualnego modelu zatrudnienia na podstawie umów cywilnoprawnych, omówimy faktyczny sposób wykonywania zadań / usług oraz przekażemy rekomendacje, które pozwolą uniknąć błędów narażających na negatywne konsekwencje.
