Najnowszy projekt reformy PIP
Od wielu miesięcy trwają prace nad gruntowną reformą Państwowej Inspekcji Pracy, a zmiany mają na celu m.in. nadanie jej nowych uprawnień w zakresie kontroli i przekształcania umów cywilnoprawnych.
Po chwilowej niepewności, co dalej z reformą, rządzący opublikowali kolejny – już szósty – projekt nowelizacji ustawy o PIP[1]. Zgodnie z nim, najnowsze zmiany obejmują trzy kwestie:
1. Polecenie zamiast decyzji
Według proponowanych zmian, w sytuacji gdy rodzaj relacji łączącej strony będzie naruszał przepisy (nie odpowiadał zawartej formalnie relacji), inspektor pracy nie będzie musiał od razu wydawać decyzji nakazującej zmianę rodzaju umowy. W pierwszej kolejności kontroler będzie mógł wydać polecenie doprowadzenia relacji łączącej strony do stanu zgodnego z prawem – bez sięgania po formalną decyzję administracyjną.
W praktyce nie zawsze musi to oznaczać obowiązek przejścia na umowę o pracę. Stan zgodny z prawem będzie osiągnięty także wtedy, kiedy relacja między stronami będzie faktycznie odpowiadała cechom cywilnoprawnym – np. usługodawca rzeczywiście będzie mógł świadczyć usługi w wybranych przez siebie godzinach i miejscu oraz nie będzie podlegać nadzorowi przełożonych.
Jeśli strony nie dostosują się do polecenia, wtedy PIP będzie mógł wydać decyzję o przekształceniu umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę.
Skutki wydania decyzji o przekształceniu
Za termin zawarcia umowy o pracę będzie uznawany dzień wydania decyzji przez inspektora PIP. Jest to o tyle istotne, że - w powiązaniu z innymi przepisami nowelizacji - powinno to oznaczać brak wstecznych skutków także na gruncie podatkowym i ZUS – czyli decyzja inspektora pracy najpewniej nie spowoduje konieczności dodatkowych korekt i rozliczeń za minione okresy, a będzie jedynie kreowała przyszłe obowiązki składkowe i podatkowe.
W większości przypadków, decyzja będzie wykonalna dopiero z upływem terminu na wniesienie odwołania albo w terminie uprawomocnienia się wyroku sądu, jeśli pracodawca zdecyduje się na odwołanie. Co ważne, w szczególnych sytuacjach decyzje inspektorów pracy nadal będą mogły mieć rygor natychmiastowej wykonalności (nadawany na gruncie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego) – na postanowienie o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, będzie przysługiwało zażalenie, w uzasadnionych przypadkach sąd będzie mógł też wstrzymać z urzędu jego wykonalność.
2. Indywidualne interpretacje GIP
Najciekawszą zmianą, jaką przewiduje nowy projekt, jest możliwość wydawania przez Głównego Inspektora Pracy wiążących interpretacji, które mają określać, czy relacja między stronami ma charakter pracowniczy, czy też cywilnoprawny.
Do złożenia wniosku o wydanie interpretacji ma być uprawniony tylko podmiot zatrudniający, co oznacza, że najprawdopodobniej usługodawcy oraz pracownicy nie będą mieli możliwości wnioskowania o wydanie takiej interpretacji. Nowelizacja zakłada, że GIP będzie wydawał interpretacje w terminie 30 dni od złożenia wniosku.
Co istotne, GIP nie wyda interpretacji w zakresie stanu faktycznego / zdarzenia przyszłego, które w dniu złożenia wniosku o interpretację są przedmiotem toczącego się postępowania administracyjnego prowadzonego przez PIP lub ZUS.
3. Zabezpieczenia sądowe
W przypadku, gdy któraś ze stron nie zgodzi się z rozstrzygnięciem inspekcji pracy o przekształceniu umowy w umowę o pracę, będzie mogła skierować sprawę na drogę sądową. W czasie postępowania, sąd będzie mógł udzielić dwóch nowych rodzajów zabezpieczeń, polegających na:
- Zapewnieniu, że przez czas trwania procesu sądowego rozwiązanie umowy pomiędzy stronami może nastąpić tylko na zasadach prawa pracy – będzie to miało szczególne znaczenie m.in. w przypadku kobiet w ciąży oraz osób w ochronie przedemerytalnej.
- Unormowaniu praw i obowiązków stron na czas trwania postępowania – w praktyce może to oznaczać nałożenie na spółkę obowiązku udzielenia usługodawcy płatnego urlopu, przestrzegania przepisów dot. nadgodzin i innych tego rodzaju pracowniczych świadczeń.
Zasadniczo, złożenie wniosku o udzielenie któregoś z opisanych zabezpieczeń ma skutkować nałożeniem ich przez sąd. Sąd będzie mógł nie skorzystać z tych uprawnień tylko wtedy, gdy pomiędzy stronami zachodzi oczywisty brak cech umowy o pracę.
Inne usprawnienia
Ustawodawca przewiduje też rozwiązania, które mają przyspieszyć rozpatrywanie tego rodzaju spraw – w pierwszej kolejności poprzez nadanie sądom możliwości wydawania wyroków na posiedzeniach niejawnych, a także wydawania wyroków częściowych i wstępnych.
Oprócz tego, projekt ustawy przewiduje miesięczny termin dla sądów na przeprowadzenie posiedzenia w sprawie (aczkolwiek nie precyzuje w jaki sposób – przy aktualnym obłożeniu sądów – miałoby to być dokonane).
Najnowszy projekt reformy PIP istotnie łagodzi więc początkowo planowane zmiany. Dotyczy on jednak wyłącznie sfery „formalnej” i w żaden sposób nie zmienia tego, kiedy dany stosunek może być uznany za umowę B2B, a kiedy za stosunek pracy (lub np. kontrakt managerski). Ryzyka w tym obszarze, a także sposoby w jaki można je identyfikować i ograniczać, pozostają więc aktualne.
[1] https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12401602/katalog/13153040#13153040
