PPWR – kluczowe zasady unijnego systemu opakowań i obowiązki przedsiębiorców
Unijny system regulacji dotyczących opakowań stoi u progu największej od lat zmiany. Rozporządzenie PPWR[1] (Packaging and Packaging Waste Regulation) całkowicie przebudowuje dotychczasowy model. Zastąpi implementowaną w państwach członkowskich dyrektywę 94/62/WE, w tym polską ustawę UOPAK[2].
PPWR będzie stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach UE. Wraz z jego wejściem w życie system stanie się bardziej jednolity, ale też bardziej wymagający.
Co w praktyce zmieni PPWR?
Największa zmiana dotyczy nie tyle pojedynczych obowiązków, co całej konstrukcji systemu.
Dotychczas wiele obowiązków (np. w Polsce) było powiązanych z kategoriami, takimi jak wprowadzający produkty w opakowaniach, eksportujący czy dokonujący wewnątrzwspólnotowego nabycia lub wewnątrzwspólnotowej dostawy produktów w opakowaniach.
PPWR odchodzi od tego podejścia i wprowadza system oparty na rolach w łańcuchu dostaw, takich jak wytwórca, importer czy dystrybutor. Każdy z nich może być jednocześnie producentem w rozumieniu PPWR (to inna kategoria podmiotu – bezpośrednio związana z rozszerzoną odpowiedzialną producenta, czyli ROP).
Może więc okazać się, że podmiot, który dotychczas nie był uznawany za „wprowadzającego”, w nowym modelu stanie się „producentem” – a więc będzie objęty znacznie szerszym zakresem obowiązków.
Regulacje zaczynają obejmować też cały cykl życia opakowania – od projektowania, przez użytkowanie, aż po zagospodarowanie odpadu.
Oznacza to, że obowiązki zaczynają się już na etapie tworzenia projektu opakowania.
Zmiana logiki zarządzania opakowaniami w UE
Rozporządzenie PPWR nie ogranicza się do wprowadzenia nowych obowiązków administracyjnych. Jego celem jest przede wszystkim zmiana sposobu projektowania, wykorzystywania i zagospodarowania opakowań w całej UE.
PPWR wskazuje w szczególności cele takie jak:
- ograniczenie ilości wytwarzanych odpadów opakowaniowych, w tym poprzez redukcję zbędnych opakowań i tzw. minimalizację opakowań,
- zwiększenie znaczenia opakowań wielokrotnego użytku oraz rozwój modeli opartych na ponownym użyciu,
- wprowadzenie wymogu projektowania opakowań w sposób umożliwiający ich efektywny recykling na skalę przemysłową,
- stopniowe eliminowanie wybranych kategorii opakowań jednorazowych, w szczególności tych, które są trudne do przetworzenia lub mają charakter zbędny (np. niektóre opakowania jednoporcjowe czy wielomateriałowe),
- określenie minimalnego udziału materiałów z recyklingu w wybranych typach opakowań, zwłaszcza z tworzyw sztucznych,
- ujednolicenie zasad oznakowania opakowań oraz systemów selektywnej zbiórki odpadów na poziomie całej Unii Europejskiej,
- rozszerzenie obowiązków informacyjnych – zarówno w relacji B2B, jak i wobec konsumentów.
Kogo dotyczy rozporządzenie PPWR?
PPWR dotyczy bardzo szerokiego kręgu podmiotów – w praktyce wszystkich firm, które w jakikolwiek sposób wprowadzają opakowania lub produkty w opakowaniach na rynek UE. Obejmuje to m.in. producentów, importerów, dystrybutorów, sprzedawców internetowych, a także część podmiotów wykorzystujących opakowania w swojej działalności.
Rozporządzenie wprowadza jednolite definicje, które będą stosowane w całej UE i staną się podstawą dla przepisów krajowych. Najważniejsze z nich:
Wytwórca – każda osoba fizyczna lub prawna, która wytwarza opakowanie lub produkt w opakowaniu. Jeżeli jednak dana osoba fizyczna/prawna zleca zaprojektowanie/wytworzenie opakowania lub produktu w opakowaniu pod swoją własną nazwą lub swoim znakiem towarowym, to właśnie ona będzie uznawana za wytwórcę w rozumieniu PPWR. Będzie to niezależnie od tego, czy na opakowaniu lub na produkcie w opakowaniu widoczny jest jakikolwiek inny znak towarowy.
Czynnikiem decydującym przy identyfikacji wytwórcy jest więc samo wytwarzanie bądź zlecanie zaprojektowania/wytworzenia opakowania lub produktu w opakowaniu pod swoją nazwą lub swoim znakiem towarowym (niezależnie od tego czy znak/nazwa jest widoczny).
Dostawca – każda osoba fizyczna lub prawna, która dostarcza wytwórcy opakowanie lub materiał opakowaniowy.
Importer – oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną, która ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w UE i wprowadza do obrotu opakowanie z państwa trzeciego.
Dystrybutor – każda osoba fizyczna lub prawna w łańcuchu dostaw, inna niż wytwórca lub importer, która udostępnia opakowanie na rynku.
Producent –to podmiot, który jako pierwszy wprowadza opakowanie lub produkt w opakowaniu na rynek danego państwa UE. Dotyczy to zarówno wprowadzania samych opakowań, jak i produktów już zapakowanych, w tym także sprzedaży transgranicznej (np. e-commerce). Za producenta może zostać uznany również podmiot, który w ramach działalności rozpakowuje produkty, jeżeli obowiązki te nie zostały przypisane innemu uczestnikowi łańcucha dostaw.
Każdemu z tych podmiotów przypisano w PPWR szereg obowiązków w tym m.in.
- zapewnienie zgodności opakowań z wymogami projektowymi,
- spełnienie kryteriów recyklowalności,
- właściwe oznakowanie opakowań,
- prowadzenie wymaganej dokumentacji i sprawozdawczości,
- przeprowadzanie niezbędnych badań,
- a także – w przypadku producentów – realizację obowiązków w ramach rozszerzonej odpowiedzialności producenta, w tym finansowanie systemu gospodarowania odpadami opakowaniowymi.
Polski projekt ustawy – ważne terminy dla przedsiębiorców
Większość postanowień PPWR zacznie być stosowana od 12 sierpnia 2026 r. i będzie obowiązywać bezpośrednio we wszystkich państwach UE, w tym również w Polsce.
Jednocześnie w Polsce procedowany jest projekt nowej ustawy, która ma dostosować krajowy system do PPWR oraz wprowadzić długo wyczekiwane regulacje w zakresie rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) w obszarze opakowań.
Relacja pomiędzy PPWR a projektem polskiej ustawy polega na tym, że rozporządzenie wyznacza jednolite ramy i obowiązki na poziomie UE, natomiast przepisy krajowe mają zapewnić ich praktyczne funkcjonowanie – w szczególności w zakresie rejestracji, sprawozdawczości, organizacji systemu oraz egzekwowania obowiązków.
Projekt nowej ustawy przewiduje konkretne obowiązki nawet od tego roku. Jest to m.in. obowiązek aktualizacji wpisu w rejestrze BDO przez szeroki katalog podmiotów (w tym eksportujących, dokonujących WDT, wprowadzających opakowania i produkty w opakowaniach czy prowadzących recykling) – w terminie do 30 września 2026 r.
Nowe obowiązki od 2027 r. i kary za naruszenia
Od 1 stycznia 2027 r. producenci przejmą obowiązki, które dotychczas mieli wprowadzający opakowania oraz produkty w opakowaniach, co jednoznacznie wskazuje na zmianę kluczowych pojęć.
Odniesienia do „wprowadzenia do obrotu” będą traktowane jako „udostępnienie na terytorium kraju”, a dotychczasowe odniesienia do opakowań wprowadzonych na rynek – jako dotyczące opakowań udostępnionych lub rozpakowanych w nowym rozumieniu przepisów. Oznacza to, że obowiązki mogą objąć większy krąg podmiotów niż dotychczas – w tym również te, które nie były uznawane za klasycznych „wprowadzających”, np. podmioty działające w modelu sprzedaży transgranicznej czy niektóre ogniwa dystrybucji.
Dodatkowo, włączenie do zakresu regulacji także „rozpakowywania” produktów powoduje, że obowiązki mogą powstać również po stronie podmiotów, które dotychczas nie były objęte systemem (np. hurtowni lub centrów logistycznych generujących odpady opakowaniowe). W efekcie katalog podmiotów objętych obowiązkami ulega rozszerzeniu, a ich identyfikacja będzie wymagała każdorazowo analizy modelu biznesowego i przepływu opakowań.
Warto również zwrócić uwagę na aspekt egzekwowania nowych regulacji. Zgodnie z PPWR państwa członkowskie są zobowiązane do ustanowienia przepisów dotyczących kar za naruszenia rozporządzenia najpóźniej do 12 lutego 2027 r. Kary mają być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające.
PPWR wprost wskazuje również, że w przypadku naruszeń wybranych obowiązków (w szczególności dotyczących wymagań dla opakowań) powinny być stosowane administracyjne kary pieniężne.
Oznacza to, że system będzie realnie egzekwowany przez organy krajowe. W praktyce można więc oczekiwać, że równolegle do wdrażania nowych obowiązków nastąpi również wzmocnienie mechanizmów kontrolnych i sankcyjnych na poziomie krajowym.
Projekt ustawy jest na etapie opiniowania. Możliwe, że powyższe terminy zostaną przesunięte, z uwagi na to, że pierwotnie ustawa miała wejść w życie 1 stycznia 2026 r. (co – jak wiemy – się nie wydarzyło).
Rejestr Producentów i ROP
Kluczowym elementem PPWR jest rejestr producentów, w którym:
- identyfikowane będą podmioty objęte obowiązkami,
- monitorowana będzie ich zgodność z przepisami.
W praktyce w Polsce funkcję tego rejestru będzie pełnił system BDO, który ma zostać dostosowany do nowego modelu.
Zgodnie z PPWR producenci zobowiązani są do rejestracji w rejestrze w każdym państwie członkowskim, na terytorium którego:
- udostępniają po raz pierwszy opakowania lub produkty w opakowaniu, lub
- w którym rozpakowują produkty w opakowaniu, nie będąc użytkownikami końcowymi.
To rozwiązanie jest bezpośrednio powiązane z rozszerzoną odpowiedzialnością producenta (ROP). To zasada, zgodnie z którą to producent ponosi odpowiedzialność (w tym finansową) za opakowania wprowadzane na rynek. Projekt nowej ustawy o opakowaniach w końcu wprowadza w Polsce pełny system ROP w tym obszarze – długo wyczekiwany i jednocześnie opóźniony na tle innych państw UE.
PPWR wprowadza jednoznaczne i rygorystyczne podejście do ROP. Oznacza to, że każdy producent – rozumiany jako podmiot, który po raz pierwszy udostępnia opakowanie lub produkt w opakowaniu na rynku danego państwa – odpowiada za cały cykl życia opakowania, w tym za finansowanie systemu zbiórki i zagospodarowania odpadów.
Odpowiedzialność obejmuje nie tylko klasyczne koszty gospodarowania odpadami, ale również dodatkowe elementy systemowe, takie jak oznakowanie infrastruktury zbiórki czy analizy odpadów. Obowiązki mają też charakter transgraniczny – producent musi realizować je w każdym państwie, w którym działa, często poprzez wyznaczenie lokalnego przedstawiciela.
Mechanizmy kontroli rynku i centralizacja systemu ROP
Jednocześnie PPWR wprowadza mechanizmy kontroli po stronie rynku, w tym obowiązki weryfikacyjne dla platform internetowych i operatorów logistycznych. Oznacza to, że brak zgodności z ROP może skutkować realnym ograniczeniem możliwości sprzedaży produktów na rynku UE.
Producenci mogą powierzyć organizacji odpowiedzialności producenta wykonywanie w ich imieniu obowiązków w zakresie ROP. W tym zakresie projekt polskiej ustawy zakłada odejście od obecnego modelu opartego na prywatnych organizacjach odzysku i wprowadzenie scentralizowanego systemu ROP.
Zgodnie z założeniami projektu, funkcję organizacji odpowiedzialności producenta ma pełnić jedynie Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), który będzie działał jako centralny operator systemu, zarządzający rozliczeniami i przepływami finansowymi.
Jak przygotować firmę do nowych obowiązków wynikających z PPWR?
Przygotowania do PPWR warto rozpocząć już teraz. Obejmą one szereg działań, w tym przede wszystkim konieczność ponownej analizy swojej działalności i określenia roli w nowym systemie. Dopiero to umożliwi określenie zakresu nowych obowiązków.
W wielu przypadkach może się okazać, że podmiot, który dotychczas nie był uznawany za „wprowadzającego”, w nowym modelu stanie się „producentem” – a więc będzie objęty znacznie szerszym zakresem obowiązków. W praktyce będzie to oznaczać konieczność m.in.:
- weryfikacji łańcucha dostaw i miejsca wprowadzania opakowań, w tym tych z produktami na rynek,
- przypisania ról zgodnie z PPWR,
- przygotowania się do zmian w BDO,
- dostosowania procesów operacyjnych i raportowych.
- realizację nowych obowiązków.
Jeśli potrzebują Państwo wsparcia w ustaleniu swojej roli w systemie PPWR, zachęcamy do kontaktu.
[1] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, zmiany rozporządzenia (UE) 2019/1020 i dyrektywy (UE) 2019/904 oraz uchylenia dyrektywy 94/62/WE
[2] Ustawa z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi
