OZE a rolnictwo – potencjał biogazu i biometanu na polskiej wsi
Biogazownie i biometanownie to nowoczesne instalacje OZE, które coraz silniej wpisują się w krajobraz polskiej wsi. W odróżnieniu od pozostałych instalacji ich funkcjonowanie nie opiera się na ogólnodostępnych żywiołach – wietrze, wodzie czy słońcu – ale na lokalnych zasobach. Jak funkcjonują biogazownie oraz biometanownie? Co można zyskać dzięki tym rozwiązaniom? I jak zaplanować realizację tego typu inwestycji OZE w rolnictwie?
Jak działają biogazownie i biometanownie?
Biogazownie to instalacje, które – w dużym uproszczeniu – przekształcają odpady rolnicze w energię i ciepło. Jest to możliwe dzięki temu, że w biogazowni dochodzi do utylizacji odpadów poprzez przetworzenie ich w procesie fermentacji beztlenowej na biogaz. Powstały w tym procesie biogaz, złożony głównie z metanu i dwutlenku węgla, może być m.in. spalony w jednostce kogeneracyjnej. W wyniku tego działania powstaną energia elektryczna i ciepło.
W przypadku biometanowni na kolejnym etapie biogaz zostaje oczyszczony do biometanu, który w przeciwieństwie do biogazu może być zatłaczany do sieci.
Własna energia elektryczna, ciepło i inne kluczowe korzyści
Lokalna produkcja energii zyskuje na znaczeniu szczególnie w kontekście dynamicznie rosnących cen energii elektrycznej oraz braku ich stabilności. Rolnicy i inni przedsiębiorcy coraz częściej szukają rozwiązań, które pozwolą uniezależnić się od zewnętrznych dostawców energii elektrycznej.
Biogazownie i biometanownie stwarzają taką możliwość. Te instalacje nie tylko pozwalają na zagospodarowanie własnych odpadów, które mogą stanowić substrat, ale także generują energię elektryczną i ciepło na potrzeby gospodarstwa rolnego np. do ogrzewania kurników czy suszenia pasz.
Wśród korzyści, które niosą omawiane instalacje, warto wskazać także to, że:
- nadwyżki energii elektrycznej wyprodukowanej w biogazowni mogą być sprzedawane do sieci energetycznej. Dodatkowo wytwórca nadwyżek może skorzystać z dostępnych systemów wsparcia (np. systemy FIT i FIP), zabezpieczając stałą cenę sprzedaży wytworzonej energii;
- biometan, w przypadku przyłączenia instalacji do sieci, może być sprzedawany operatorowi sieci gazowej. Gdy zostanie skroplony, może być również sprzedawany jako paliwo do pojazdów. Dodatkowo planowane jest wprowadzenie systemów wsparcia w postaci aukcji dla biometanu, które pozwolą na zabezpieczenie stałej ceny jego sprzedaży.
W obu przypadkach właściciel instalacji zyskuje stałe źródło przychodu. Sprawia to, że inwestycja w biogazownię to nie tylko rozwiązanie ekologiczne, ale także opłacalne pod kątem ekonomicznym.
Trzeba jednak pamiętać, że działalność w zakresie wytarzania biogazu i biometanu jest działalnością regulowaną. Oznacza to, że jej prowadzenie wymaga spełnienia szeregu wymagań, w tym również pozyskania koncesji w przypadku dużych instalacji.
Substrat, czyli „paliwo” dla biogazowni i biometanowni
Instalacje biogazowe i biometanowe zasilane są substratem. Jest to materiał organiczny, który ulega rozkładowi w warunkach beztlenowych, prowadząc do wytworzenia biogazu i pofermentu. Najczęściej spotykane substraty to:
- gnojowica i obornik;
- kiszonka kukurydzy;
- odpady z przemysłu spożywczego, np. tłuszcze, przeterminowana żywność czy resztki z mleczarni, browarów lub ubojni;
- odpady roślinne z rolnictwa, np. liście buraka cukrowego, marchewki, ziemniak.
To, jaki substrat będzie wykorzystany w biogazowni czy biometanowni, wpływa na wydajność instalacji, czyli na ilość wyprodukowanego biogazu i – co za tym idzie – energii elektrycznej, ciepła lub biometanu. Dlatego pierwszym etapem dewelopmentu dla omawianych instalacji jest analiza potencjału dostępnych substratów i ich właściwości, a także zabezpieczenie dostaw substratów.
Warto w tym kontekście pamiętać, że biogazownie i biometanownie mogą być zasilane zarówno przez jeden rodzaj substratu (np. tylko przez gnojowicę), jak i przez mieszaninę różnych substratów.
Dostawa substratu sposobem na zagospodarowanie odpadów
Na rynku funkcjonują różne modele dostawy substratów do biogazowni i biometanowni. Może być ona realizowana przez właściciela instalacji z jego gospodarstwa rolnego lub przez podmioty trzecie. Do tych ostatnich przeważnie należą okoliczni rolnicy i podmioty rolno-spożywcze, z którymi właściciel instalacji zawiera umowę dostawy substratu.
W takim modelu współpracy – z punktu widzenia właściciela biogazowni – kluczowe znaczenie ma zabezpieczenie stabilnych i długoterminowych zobowiązań do dostawy substratu. To pozwoli na stałe i wydajne funkcjonowanie biogazowni.
Nierzadko na rynku spotyka się też wspólne przedsięwzięcia podmiotów zainteresowanych zainwestowaniem kapitału w biogazownię lub biomentanownię. Czasami lokalne przedsiębiorstwa rolno-spożywcze łącza swoje interesy, rozwijając tego typu projekty np. poprzez dedykowane spółki. W tym przypadku dla powodzenia inwestycji kluczowe jest, aby już na początku ustalić i zabezpieczyć wzajemne prawa i obowiązki. Warto to zrobić np. poprzez wprowadzenie odpowiednich uregulowań w umowie spółki.
W każdym z powyższych przypadków dostawa substratu do biogazowni ogranicza koszty, jakie musiałby ponieść wytwórca rolny w związku z zagospodarowaniem odpadów powstałych w ramach jego działalności rolnej. Jeśli właściciel instalacji zdecyduje się na dostawy od podmiotu trzeciego, to ten ostatni również zyskuje, otrzymując dodatkowe długoterminowe źródło przychodu.
Poferment – odżywczy nawóz jako skutek uboczny produkcji biogazu
W procesie fermentacji beztlenowej, jaka zachodzi w biogazowni i biometanowni, oprócz biogazu powstaje poferment. Jest to płynna lub półpłynna masa pozostała po fermentacji. Jest ona bogata w składniki organiczne i mineralne, przez co może być z powodzeniem wykorzystana jako nawóz.
Jeśli poferment spełni wymogi prawne, pozwalające na uznanie go za nawóz, to właściciel biogazowni lub biometanowni może go wykorzystać nie tylko na potrzeby własne, ale również jako kolejne stałe źródło przychodów. Ze względu na to, że taki nawóz zostanie wytworzony lokalnie, może być on pożądany przez okolicznych rolników i gospodarstwa rolno-spożywcze.
O czym pamiętać przy inwestycji w biogazownię lub biometanownię?
Na przestrzeni ostatnich lat polska wieś przeszła prawdziwą transformację. Rolnicy coraz częściej bazują na nowoczesnych technologiach w uprawie roślin i hodowli zwierząt, a także coraz chętniej inwestują w instalacje OZE. Dla rolnictwa rozwój biogazowni i biometanowni to nie tylko krok w stronę zielonej transformacji energetycznej poprzez uzupełnienie miksu energetycznego o stałe odnawialne źródła energii, ale także realna szansa na wzmocnienie lokalnych społeczności wiejskich i wykorzystanie ich synergii.
Dla powodzenia rozwoju biogazowni i biometanowni kluczowe jest jasne określenie ról, obowiązków i warunków współpracy już na etapie planowania inwestycji. Przejrzyste zasady i wzajemne zobowiązania stron – zarówno inwestorów, jak i dostawców substratu – pozwolą na zminimalizowanie ryzyka na dalszym etapie i zwiększą szanse na sprawną i skuteczną realizację przedsięwzięcia. Jeśli potrzebują Państwo wsparcia w zakresie zaplanowania lub realizacji inwestycji z zakresu OZE, to zachęcamy do kontaktu.
