Podatniku, dlaczego dokonujesz wymiany udziałów?
Od przyszłego roku mogą wejść w życie ważne zmiany w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych i ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych. Prace nad nowelizacją nie zostały jeszcze zakończone, ale w aktualnie proponowanym kształcie wejdą w życie i będą obowiązywały już od 1 stycznia 2017 r.
Czego można się spodziewać?
Oprócz długo zapowiadanych zmian dotyczących m.in. zmniejszenia stawki CIT z 19% do 15% dla tzw. małych podatników i dla podatników rozpoczynających działalność w pierwszym roku podatkowym oraz zmian dotyczących ustalania przychodu z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółce w zamian za wkład niepieniężny, ustawodawca chce wprowadzić ważną zmianę w opodatkowaniu transakcji wymiany udziałów. Planowane zmiany to kolejny krok (po wprowadzeniu jednolitego pliku kontrolnego i klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania) w kierunku uszczelnienia systemu podatkowego. Pomimo obniżenia stawki CIT, zgodnie z oceną skutków regulacji przygotowaną przez autorów projektu ustawy, szacuje się, że zaproponowane rozwiązania spowodują wzrost dochodów sektora finansów publicznych w pierwszym roku obowiązywania regulacji o ok. 7 mln zł.
Czym jest wymiana udziałów?
Wymiana udziałów w uproszczeniu polega na nabyciu przez spółkę i przekazaniu w zamian jej wspólnikowi udziałów własnych. W świetle obecnie obowiązujących przepisów (art. 24 ust. 8a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i art. 12 ust. 4d ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych), przy założeniu nabycia przez spółkę nabywającą bezwzględnej większości praw głosu w spółce, w której nabywane są udziały lub zwiększenia (jeżeli taką większość już posiadała wcześniej) ilości udziałów w tej spółce, co do zasady, wartości przekazanych wspólnikowi oraz nabytych przez spółkę udziałów nie wlicza się do przychodów (transakcja na gruncie ustaw o podatkach dochodowych jest neutralna podatkowo). Mechanizm ten jest bardzo popularny i stosowany przez wielu podatników w ramach restrukturyzacji w grupach kapitałowych.
Nowy warunek przy wymianie udziałów
Zgodnie z nowelizacją opisana wyżej zasada nie będzie miała zastosowania w sytuacji, gdy głównym lub jednym z głównych celów wymiany udziałów jest uniknięcie lub uchylenie się od opodatkowania. Równolegle ustawa wprowadza domniemanie, że jeżeli wymiana udziałów nie została przeprowadzona z uzasadnionych przyczyn ekonomicznych, głównym lub jednym z głównych celów jest uniknięcie lub uchylenie się od opodatkowania. Dotychczas ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych przewidywała wymóg istnienia uzasadnionych przyczyn ekonomicznych w razie łączenia i podziału podmiotów, ale nie zawierała domniemania w tym zakresie. Pojęcie „uzasadnione przyczyny ekonomiczne”, którego używa ustawodawca, jest sformułowane bardzo ogólnie – to naszym zdaniem duże pole do interpretacji przez organy podatkowe. Także uzasadnienie do projektu ustawy nie zawiera żadnych wskazówek interpretacyjnych – lakonicznie stwierdza jedynie , że „fakt, iż czynności tej nie dokonuje się w uzasadnionych celach gospodarczych, takich jak restrukturyzacja lub racjonalizacja działalności spółek uczestniczących w czynności, może stanowić domniemanie, że zasadniczym celem lub jednym z zasadniczych celów tej czynności jest oszustwo (http://orka.sejm.gov.pl/Druki8ka.nsf/0/E6118111B313DB64C1257FE100255757/%24File/669.pdf)
Do tej pory podatnicy, w celu potwierdzenia ekonomicznego uzasadnienia transakcji takich jak połączenie lub podział, występowali z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej. Ze względu jednak na ostatnie zmiany Ordynacji podatkowej i zwiększenie katalogu uprawnień Ministra Finansów w zakresie interpretacji indywidualnych (przykładowo możliwość stwierdzenia wygaśnięcia interpretacji indywidualnej) narzędzie to w praktyce może już nie być takie „popularne”. Wprowadzana zmiana, zgodnie z uzasadnieniem do projektu ustawy, ma charakter szczególnego przepisu dotyczącego sposobu opodatkowania wymiany udziałów i nie stanowi tzw. ogólnej klauzuli zapobiegania unikaniu oraz uchylaniu się od opodatkowania. W praktyce jej zastosowanie może okazać się łatwiejsze dla organów podatkowych.
Uwaga: od 15 lipca 2016 r. obowiązuje już klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania przewidziana w art. 119a-119f Ordynacji podatkowej i organ na jej podstawie może kwestionować restrukturyzacje w grupach kapitałowych.
