Nowelizacja ustawy o CIT a opodatkowanie reorganizacji spółek
W 2023 r. kodeks spółek handlowych powiększył się o nowe procedury reorganizacyjne – podział spółki przez wyodrębnienie oraz połączenie spółek sióstr bez emisji nowych udziałów. W ślad za tym nie doszło jednak do zmian w przepisach podatkowych, przez co pojawiło się sporo wątpliwości wokół wspomnianych procedur. Problemy te zostały rozwiązane nowelizacją ustawy o CIT, która wejdzie w życie 18 września 2025 r.[1]. Jakie zmiany przewiduje i dlaczego są one istotne dla przedsiębiorców planujących reorganizację?
Istota bezemisyjnego połączenia spółek sióstr
Od września 2023 r. przepisy Kodeksu spółek handlowych dopuszczają połączenie spółek sióstr bez emisji dodatkowych udziałów. Jest to możliwe, jeżeli jeden wspólnik posiada (bezpośrednio lub pośrednio) wszystkie udziały łączących się spółek.
Najprostszym przykładem będzie sytuacja, w której jedna spółka (A) posiada 100% udziałów w spółce przejmującej (B) oraz spółce przejmowanej (C).
W tym przykładzie, po przeprowadzeniu procesu połączenia, spółka A stanie się 100-procentowym udziałowcem spółki B, ale nie otrzyma dodatkowych udziałów w spółce B. Pozwala to na znaczne uproszczenie całego procesu.
W szczególności nie trzeba dokonywać zmian w kapitale zakładowym oraz stosować instytucji ewentualnych dopłat, które dotychczas budziły liczne zastrzeżenia i wątpliwości (nie tylko z perspektywy gospodarczej, ale często też podatkowej).
Problem podatkowy spółki przejmującej
Jak wspomnieliśmy na wstępie, wprowadzenie procedury połączenia spółek sióstr do Kodeksu spółek handlowych nie spowodowało odpowiednich zmian w przepisach podatkowych. W przypadku spółki przejmującej inną spółkę w tym trybie problem powodował art. 12 ust. 1 pkt 8d ustawy o CIT.
Przepis ten nakazuje, aby jako przychód podatkowy rozpoznać nadwyżkę wartości rynkowej majątku spółki przejmowanej ponad wartość emisyjną udziałów przyznanych przez spółkę przejmująca na rzecz wspólników spółki przejmowanej.
Przykład: Alfa sp. z o.o. przejęła Betę sp. z o.o., której majątek jest warty 10 000 000 PLN. W związku z przejęciem Bety, Alfa przyznała udziałowcom Bety swoje udziały o wartości 8 000 000 PLN. W efekcie Alfa powinna rozpoznać przychód w wysokości 2 000 000 PLN[2].
Co jeśli spółka nie emituje udziałów, bo nie przewiduje tego procedura?
W przypadku połączeń spółek sióstr organy podatkowe w interpretacjach twierdziły, że spółka omawiany przepis stosuje, a za wartość przyznawanych udziałów powinna przyjąć kwotę 0 PLN. Przyjęcie takiego poglądu oznacza powstanie przychodu równego wartości przejmowanego majątku.
Sądy co prawda w swoich wyrokach kwestionowały to podejście i konsekwentnie przyjmowały, że w przypadku połączeń bezemisyjnych tego przepisu w ogóle nie stosujemy[3]. Niemniej spór ten hamował procesy reorganizacyjne. Co więcej, wpłynął także na popularność bezemisyjnych połączeń wertykalne, choć te nie były kwestionowane przez organy podatkowe.
Jak nowelizacja ustawy o CIT rozwiązała problem połączenia spółek sióstr?
Nowelizacja rozwiązuje omawiany problem w bardzo prosty sposób. Nowa treść art. 12 ust. 1 pkt 8d ustawy o CIT wprost wskazuje, że przychód opisany w tym przepisie nie powstaje, jeśli połączenie odbywa się w procedurze bezemisyjnego połączenia spółek sióstr.
Zmiana ta jest bardzo korzystna dla podatników, ponieważrozwiązuje wieloletni spór o interpretację tego przepisu w kontekście bezemisyjnego połączenia spółek sióstr. Co więcej, robi to w sposób, który był oczekiwany przez podatników.
Omawiana zmiana może być także argumentem w już trwających sporach dotyczących opodatkowania połączeń dokonanych przed 18 września 2025 r.
Na czym polega podział przez wyodrębnienie?
Podział przez wyodrębnienie jest metodą podziału, w ramach której:
- spółka dzielona przekazuje swój majątek spółce przejmującej;
- spółka przejmująca – w zamian za majątek – przekazuje swoje udziały spółce dzielonej.
Prowadzi to do takiej samej sytuacji, w jakiej znajduje się spółka wnosząca wkład niepieniężny (aport) do innej spółki. Spółka dzielona staje się wspólnikiem spółki przejmującej. Tutaj jednak ten aport jest szczególny, ponieważ dochodzi także do sukcesji praw i obowiązków spółki dzielonej przez spółkę przejmującą.
Dotychczasowe regulacje podatkowe odnoszące się do sytuacji spółki dzielonej, dotyczyły wyłącznie jej majątku. Przepisy nakazują potraktowanie jako przychodu wartości rynkowej majątku przekazanego spółce przejmującej, jeżeli nie stanowił on przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części[4].
Natomiast w trybie podziału przez wyodrębnienie sytuacja spółki dzielonej jest specyficzna. W przeciwieństwie do pozostałych procedur spółka dzielona jest nie tylko podmiotem przekazującym majątek, ale także otrzymującym udziały w spółce przejmującej.
Tę drugą rolę w innych procedurach działowych pełnią wspólnicy spółki dzielonej. W ich przypadku już przed nowelizacją funkcjonowały przepisy, które nakazywały rozpoznanie przychodu w związku z otrzymaniem udziałów (akcji) w spółce przejmującej (art. 12 ust. 1 pkt 8b i 8ba ustawy o CIT). Niemniej, przepisy te nie mogą być stosowane do spółki dzielonej przez wyodrębnienie, co potwierdzały same organy podatkowe[5].
Do pełnego uregulowania skutków podatkowych podziału przez wyodrębnienie brakowało więc przepisów, które objęłyby drugą rolę spółki dzielonej przez wyodrębnienie – podmiotu otrzymującego udziały (akcje). Zostały one dodane do ustawy o CIT w ramach omawianej nowelizacji.
Nowelizacja ustawy o CIT a skutki podatkowe otrzymania udziałów spółki przejmującej
Ustawodawca wyszedł z założenia, że procedura podziału przez wyodrębnienie jest w pewnym sensie zbliżona do wkładu niepieniężnego (aportu). Dlatego postanowił zrównać sytuację podatkową spółki dzielonej (jako podmiotu otrzymującego udziały) ze spółką, która wniosła do innej spółki aport.
Z uzasadnienia do ustawy wynika, że skoro podział przez wyodrębnienie w praktyce daje taki sam efekt ekonomiczny jak wniesienie aportu, a także jest w identyczny sposób rozliczany w księgach rachunkowych, to logiczne jest, aby w ustawie o CIT oba te rozwiązania były traktowane na równi[6].
W efekcie spółka dzielona otrzymująca udziały (akcje) spółki przejmującej:
- rozpozna przychód podatkowy w wysokości wartości wkładu określonej w dokumentach korporacyjnych (albo wartości rynkowej majątku, jeśli jest wyższa), ale
- wyłączy wspomniany przychód z kalkulacji podatku, jeśli wniesie do spółki przejmującej przedsiębiorstwo albo zorganizowaną część przedsiębiorstwa, a spółka przejmująca będzie kontynuować amortyzację tego majątku.
Systemowo, mając na uwadze wspomniane podobieństwa skutków ekonomicznych transakcji do aportu, takie rozwiązanie wydaje się jak najbardziej racjonalne.
Patrząc całościowo na regulacje dotyczące opodatkowania podziału przez wyodrębnienie, wydaje się, że może być to bardzo ciekawa alternatywa dla aportu przedsiębiorstwa (zorganizowanej części przedsiębiorstwa) z uwagi na:
- tożsame skutki podatkowe (neutralność podatkową);
- fakt, że podział przez wyodrębnienie ma przewagę w postaci sukcesji praw i obowiązków.
To właśnie dzięki sukcesji praw i obowiązków będzie można płynniej przenieść działalność spółki przejmowanej do spółki przejmującej.
Jak zaplanować reorganizację?
Nowelizacja ustawy o CIT sprawia, że reorganizacja spółek staje się jeszcze bardziej atrakcyjnym rozwiązaniem niż dotychczas. Jeżeli zastanawiają się Państwo nad reorganizacją swojego biznesu, chętnie wesprzemy na każdym jej etapie – od wypracowania koncepcji odpowiadającej potrzebom biznesowym, przez zabezpieczenie procesu, aż po samo jego wdrożenie. Dzięki doświadczeniu w wielu takich projektach (w tym z elementami transgranicznymi), zapewnimy Państwu wsparcie prawne i podatkowe najwyższej jakości.
Zachęcamy do kontaktu!
[1] Ustawa z dnia 5.08.2025 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw, Dz.U.2025.1218
[2] Dla potrzeby zobrazowania przykładu posługujemy się najbardziej powszechnym podejściem co do sposobu rozumienia pojęcia wartości emisyjnej udziałów (akcji), który – w naszej ocenie – wydaje się być najbardziej zgodny z celem przepisów.
[3] Przykładowe orzeczenia – wyrok WSA w Warszawie z dnia 17.07.2025 r., III SA/Wa 1024/25 oraz wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16.04.2025 r., I SA/Gl 1214/24
[4] art. 12 ust. 1 pkt 9, art. 12 ust. 4 pkt 3h ustawy o CIT
[5] np. ind. ind. DKIS z dnia 24.07.2024 r., 0111-KDIB1-1.4010.257.2024.3.AND
[6] Druk sejmowy nr. 1388 (Sejm X Kadencji), Uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw z dnia 7.05.2025 r., str. 7
