Formy energetyki obywatelskiej – podobieństwa i różnice
Przejście z wielkoskalowej, centralnie dysponowanej energetyki na rozproszoną jest jednym z filarów transformacji energetycznej. Takiemu rozproszeniu ma sprzyjać przede wszystkim rozwój energetyki obywatelskiej – gdzie lokalne społeczności (przedsiębiorcy, instytucje, mieszkańcy) mają się organizować w celu samodzielnego działania na rynku energii. Docelowo jest to sytuacja typu „win-win”, ponieważ prowadzi do (przynajmniej częściowego) uniezależnienia się lokalnych społeczności od zewnętrznych dostawców energii i wahań jej cen. Do tego równoważy zapotrzebowanie na energię oraz zapewni więcej OZE w systemie elektroenergetycznym.
W dyskursie publicznym pojawia się wiele zwrotów odnoszących się do energetyki obywatelskiej, często używanych zamiennie – obywatelskie społeczności energetyczne, spółdzielnie energetyczne czy klastry energii. Czy są to identyczne formy prowadzenia lokalnej działalności na rynku energii, a jeśli nie – czym się różnią?
Energetyka obywatelska wiele ma twarzy
Obywatelskie społeczności energetyczne, spółdzielnie energetyczne czy klastry energii to formy energetyki rozproszonej, które nie są tożsame. Różnice dotyczą m.in. formy prawnej, członków, zakresu prowadzonej działalności czy nawet obszaru działania. Przyjrzyjmy się im dokładniej.
Forma prawna
Obywatelskie społeczności energetyczne („OSE”)[1] oraz spółdzielnie energetyczne[2] to podmioty, które posiadają podmiotowość prawną. Najwięcej form prowadzenia działalności przepisy przewidują dla OSE. Są to nie tylko spółdzielnie (np. mieszkaniowa czy rolników), ale także spółki osobowe (poza spółką partnerską). Natomiast spółdzielnia energetyczna może działać w dwóch formach: spółdzielni lub spółdzielni rolników.
Klaster energii nie jest odrębnym podmiotem, nie posiada osobowości prawnej. Jest tzw. porozumieniem cywilnoprawnym, tak jak np. spółka cywilna.
W praktyce wybór konkretnej formy prawnej będzie zależał przede wszystkim od tego, jakiego rodzaju społeczność lokalna / grupa społeczna chciałaby się zorganizować. Przykładowo – osobom prowadzącym działalność rolniczą może być bliżej do spółdzielni rolników, natomiast przedsiębiorcom – do spółki.
Członkowie
Członkami OSE mogą być zasadniczo wszystkie podmioty – m.in. osoby fizyczne, jednostki samorządu terytorialnego czy też przedsiębiorcy. Pewne ograniczenia członkostwa mogą jednak wynikać z wybranej formy prowadzenia działalności (np. OSE jako spółdzielnia rolników).
Podobna sytuacja występuje w przypadku spółdzielni energetycznych - rodzaj spółdzielni czy postanowienia jej statusu mogą ograniczać kategorie członków.
W przypadku klastrów przepisy przewidują natomiast wymóg obligatoryjnego uczestnictwa jednostki samorządu terytorialnego, spółki komunalnej lub spółki kapitałowej będącej większościowym udziałowcem w spółce komunalnej:
Rodzaj prowadzonej działalności
Dla wszystkich form energetyki obywatelskiej przewidziany jest stosunkowo szeroki zakres możliwej do prowadzenia działalności, przy czym najwęższy jest dla spółdzielni energetycznych, a najszerszy – dla klastrów oraz OSE.
Głównym celem OSE jest zapewnienie korzyści środowiskowych, gospodarczych lub społecznych swoim członkom, udziałowcom lub wspólnikom oraz obszarom lokalnym, na których prowadzi działalność.
Obywatelska Społeczność Energetyczna może zajmować się m.in.:
- wytwarzaniem, dystrybucją, obrotem, agregacją czy magazynowaniem energii elektrycznej;
- realizowaniem przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej;
- świadczeniem usług ładowania pojazdów elektrycznych;
- wytwarzaniem, zużywaniem, magazynowaniem lub sprzedażą biogazu, biogazu rolniczego czy biomasy.
Klaster energii również ma zapewnić swoim stronom korzyści gospodarcze, społeczne i środowiskowe, a dodatkowo zwiększyć elastyczność systemu elektroenergetycznego. Może zajmować się m.in. wytwarzaniem, obrotem, magazynowaniem i dystrybucją energii elektrycznej czy paliw oraz wytwarzaniem, obrotem, magazynowaniem, dystrybucją i przesyłaniem ciepła.
Natomiast w zakres działalności spółdzielni energetycznej wchodzi wytwarzanie energii elektrycznej, biogazu, biogazu rolniczego, biometanu lub ciepła w instalacjach OZE, obrót nimi lub ich magazynowaniem – przy czym wyłącznie na rzecz spółdzielni lub jej członków.
Obszar działania
Energetyka obywatelska z założenia celuje w aktywizację odbiorców na poziomie lokalnym, dlatego ustawa wprowadza ograniczenia terytorialne co do zasięgu działania poszczególnych form.
Dla OSE przewidziany jest największy - obszar działania jednego operatora systemu dystrybucyjnego, do którego sieci są przyłączone instalacje wchodzące w skład OSE (według miejsc przyłączenia do sieci o napięciu nie wyższym niż 110 kV).
Klaster energii może obejmować jeden powiat lub pięć sąsiadujących ze sobą gmin. Istnieje również warunek, aby członkowie klastra byli zlokalizowani na obszarze działania jednego operatora systemu dystrybucyjnego, do którego sieci są przyłączeni (według miejsc przyłączenia do sieci o napięciu niższym niż 110 kV).
Spółdzielnia energetyczna ma najmniejszy obszar działania, który obejmuje wyłącznie sąsiadujące ze sobą gminy wiejskie lub miejsko-wiejskie (nie więcej niż 3). Musi to być obszar działania jednego operatora systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego (napięcie niższe niż 110 kV), ciepłowniczego lub gazowego, do którego członkowi spółdzielni są przyłączeni
Jak wybrać odpowiednią formę?
Powyższe to oczywiście nie wszystkie różnice dotyczące form energetyki obywatelskiej. Te dotyczą także sposobu rejestracji działalności, wewnętrznej decyzyjności czy przysługujących uprawnień. Mnogość form energetyki obywatelskiej może przysporzyć trudności w wyborze odpowiedniej, stąd podmioty rozważające zorganizowanie się w którejś z nich powinny w pierwszej kolejności zmapować, na ile poszczególne z nich odpowiadają ich oczekiwaniom, biznesplanowi oraz planowanym korzyściom (wybór niewłaściwej może być czaso- i kosztochłonny).
Gdyby mieli Państwo dodatkowe pytania lub potrzebowali wsparcia np. właśnie w zakresie doboru najkorzystniejszej formy energetyki obywatelskiej - zapraszamy do kontaktu.
[1] Art. 3 pkt 13f) Prawa energetycznego.
[2] Art. 2 pkt 33a) Ustawy o OZE.
