HoReCa w KPO – czego mogą się spodziewać beneficjenci dotacji unijnych?
8 sierpnia niespodziewanie wzrosło zainteresowanie jednym z komponentów Krajowego Planu Odbudowy (KPO), o którym wcześniej słyszało raczej wąskie grono przedsiębiorców (z konkretnego sektora) i doradców. Chodzi o dotacje dla branży HoReCa, czyli inwestycje w dywersyfikację działalności tego sektora.
W jednej chwili pojawiła się rzesza fachowców, którzy oceniali zasadność wydatkowania pieniędzy w konkretnych projektach na podstawie ich tytułów. Doszło do medialnego linczu na szeregu małych i średnich przedsiębiorców, z sektora, który został wyjątkowo ciężko dotknięty przez pandemię COVID-19.
Teraz, gdy kurz w mediach nieco opadł, chcielibyśmy zwrócić uwagę na kilka kwestii, które mogą okazać się przydatne dla beneficjentów funduszy unijnych – nie tylko tego komponentu KPO.
Tytuł projektu
Pisząc wniosek o dofinansowanie trzeba pamiętać o tym, że nazwa wnioskodawcy, tytuł projektu oraz kwota dofinansowania znajdą się w domenie publicznej i każdy będzie miał do nich wgląd.
Jakie wnioski można wyciągnąć z reakcji opinii publicznej na dotacje dla branży HoReCa? Przede wszystkim warto zwrócić uwagę na ostrożne gospodarowanie informacjami ujawnianymi w tytułach projektów. Zbyt szczegółowe opisy mogą prowadzić do uproszczonych i niekiedy pochopnych ocen przy przeglądaniu list rankingowych np. przez media. Zdarzało się też, że w tytule ujawniano wrażliwe dane biznesowe.
Nieprzewidywalne okoliczności
W Polsce sprawy związane z finansowaniami publicznymi często są wykorzystywane politycznie i medialnie. Beneficjent musi być gotowy na to, że niestety w każdym wypadku możliwe jest wywołanie – nierzadko w sposób sensacyjny – „burzy w szklance wody”.
Polscy przedsiębiorcy są przyzwyczajeni do niestabilnego otoczenia prawnego, a fundusze unijne nie stanowią tu wyjątku. Pozyskanie dofinansowania jest dopiero początkiem drogi do sukcesu.
Niecałe 2 lata temu rozpoczęła się dyskusja wokół dofinansowań udzielonych przez NCBR w ramach konkursu Innowacje cyfrowe (jeszcze w ramach perspektywy na lata 2014-2020). Tak jak w przypadku dotacji dla branży HoReCa wydaje się, że administracja zareagowała w sposób nadmierny, eskalując problem tam, gdzie za bardzo go nie było.
Po ujawnieniu, że NCBR udzielił dwóm spółkom wątpliwych dotacji na prawie 200 mln zł, wszczęto szeroko zakrojoną kontrolę. W jej wyniku, NCBR uznał kilkadziesiąt umów o dofinansowanie za niebyłe i wezwał beneficjentów, po zrealizowaniu przez nich projektów, do zwrotu całych dotacji (np. kilka mln zł), bo zalegali ze składkami do ZUS-u (np. na kwotę kilkuset zł).
Sprawy miały swój finał w sądach, gdzie niejednokrotnie NCBR wycofywał się ze swoich oświadczeń i „przywracał” umowy. Mieliśmy okazję z sukcesem reprezentować beneficjentów w takich sprawach.
Obecnie, także w programie FENG, można zaobserwować, że procedury administracyjne w dużym stopniu obciążają beneficjentów realizujących innowacyjne projekty, w tym tych, którzy aplikowali o środki na budowę prototypów.
Dodatkowe wyzwania finansowe
Trzeba pamiętać, że instytucja finansująca ma szerokie uprawnienia wynikające z umowy o dofinansowanie i w wielu przypadkach jest w stanie wstrzymać wypłatę środków. Z tego powodu dochodzi czasem do paradoksalnej sytuacji, w której taka instytucja wstrzymuje finansowanie beneficjentowi, a jednocześnie zobowiązuje go do wytłumaczenia się z wstrzymania lub opóźnienia realizacji projektu.
Inną kwestią jest to, że wartość dofinansowania nie może zwiększyć się w trakcie realizacji projektu przez przedsiębiorcę. Wszystkie nieoczekiwane wydatki (nawet jeśli wynikają z opóźnień lub zmian w interpretacji przepisów, leżących po stronie instytucji finansującej) muszą być sfinansowane przez samego przedsiębiorcę. W związku z tym podmioty, które nie mają oszczędności, powinny 2 razy zastanowić się nad aplikacją o środki.
Różne wyniki kontroli
Nawet jeśli zewnętrzni eksperci instytucji udzielającej wsparcia pozytywnie ocenili projekt, pracownicy tej instytucji nie zgłosili zastrzeżeń do wydatków poniesionych w trakcie realizacji projektu, a kontrola została już przeprowadzona, to trzeba pamiętać, że wciąż mogą się pojawią jakieś trudności.
Przejście kontroli wykonanej np. przez instytucję, z którą beneficjent ma zawartą umowę o dofinansowanie, nie oznacza, że żaden inny organ nie znajdzie nieprawidłowości. Do sprawdzania projektów unijnych uprawnionych jest zarówno wiele podmiotów polskich, jak i zagranicznych (np. instytucja, z którą zawarliśmy umowę o dofinansowanie, Instytucja Zarządzająca, KAS, NIK, KE, Europejski Trybunał Obrachunkowy, OLAF).
Nawet jeśli jedna kontrola nic nie znalazła, nieprawidłowość może znaleźć inny kontroler. Trzeba pamiętać, że formalnie, kontrole mogą mieć miejsce nawet kilka lat po zakończeniu realizacji projektu.
Poziom dofinansowania, o jaki warto się ubiegać
Przy sporządzaniu wniosków o dofinansowanie można przyjąć mniej lub bardziej ofensywne podejście, np. w zakresie kwalifikowania kosztów. Perspektywa uzyskania dofinansowania w wysokości 1 mln zł może działać na wyobraźnię wnioskodawcy bardziej niż 600 czy 800 tys. zł, jednak takie podejście może wiązać się ze znaczącymi zagrożeniami.
Czasem rozsądniej jest ubiegać się o mniejsze, ale bardziej pewne środki. Aplikując o nie, warto wziąć pod uwagę poziom akceptowanego ryzyka w projekcie i otwarcie omówić tę kwestię z doradcą prawnym. Taka rozmowa może pomóc w:
- realistycznym oszacowaniu szans i zagrożeń,
- dobraniu strategii aplikacyjnej najlepiej dopasowanej do sytuacji przedsiębiorstwa.
Doradca, dzięki doświadczeniu w pracy z różnymi instytucjami i projektami, może wskazać, które rozwiązania są bezpieczniejsze, a które – choć potencjalnie bardziej atrakcyjne finansowo – wiążą się z większą niepewnością.
Przejrzysta wymiana oczekiwań i obaw już na etapie przygotowywania wniosku zwiększa szansę na skuteczne i bezpieczne wykorzystanie pozyskanych środków.
Rekomendacje dla beneficjentów środków unijnych
Mimo że atmosfera wokół funduszy unijnych może zdawać się wymagająca, nie chcemy zniechęcać do aplikowania o środki. Należy jednak pamiętać, że pozyskanie dotacji to dopiero początek – prawdziwym wyzwaniem jest jej prawidłowe i skuteczne rozliczenie.
Jeśli obawiają się Państwo kontroli lub korekty finansowej albo już mają do czynienia z kontrolą – zachęcamy do kontaktu. Wielokrotnie mieliśmy okazję wspierać naszych klientów przy weryfikacji projektów dofinansowanych ze środków UE.
Zajmujemy się zarówno reprezentowaniem klientów w sporach z instytucjami finansującymi, jak i podejmowaniem działań prewencyjnych, które mają na celu minimalizowanie ryzyka powstania takich sporów.
